Total Pageviews

Tuesday, March 26, 2019

Memorable Trip of Nepal

Memorable Trip of Nepal

Prerana Poudyal
Year 9 student
King Edward VI Academy
King’s Lynn
My eyes felt heavy. As if they were forced shut. My ears kept on ringing and my legs felt numb. I didn’t know how long it’s been or how long I have left but all I knew was right now everything was hurting. I forcefully opened my eyes and for a quick second, everything went from jet black to neon, bright white. I looked around me and everyone was either asleep with their seat belts fastened or watching a film or hoping that they were goanna land soon. Turns out I was doing all three of these things, as I’d dozed off again and in my deep slumber, I was thinking about landing and getting off the plane but from time to time I’d always be interrupted by either explosions or dialogue. It wasn’t until I woke up that I realised, I left the movie playing and the headphone still on my ears. So my little “interruptions” were simply just from the film that I’d forget to turn off.

As time slowly went by, like somebody had stolen a remote and hit the slow replay button thousands of times, we finally heard the announcement saying we were going to land. Everyone was too tired to cheer but the smile on my face was enough to speak for everyone on the plane. All I wanted was some fresh air as the last 12 hours I really couldn’t get any. When I stepped off the plane I got hit by Nepal’s hot climate. I laughed out loud as my mum kept on nagging me and my sister to pack sweaters and extra socks as it would be cold (I know she only said it would be cold at night but still I laughed.) We then walked over to the airport and all the memories swooped in like dejavu and it was exactly like how I’d left it. Even the smallest things I remembered, from the wooden carved mirrors on the wall to the visa checkout point everything was like it was when I last visited which felt only like yesterday. Of course, there were some differences like they had TV’s on the walls and they may have redecorated and there was lots of construction outside to make way for an extension but apart from that the airport was that same and also to say, so was Nepal.

Every fond memory I had of Nepal or anything I could recall or even remember was exactly the same that I was taken aback, as we were driving past the main city and saying bye to the airport I looked outside the window. Nepal reminded me of how much I was stuck in my small town and that I really couldn’t see anything outside of it but Nepal helped me see the bigger picture. From the crowded houses stretching all the way from the airport to my maternal grandparents' house in  Kathmandu, Kalanki, to the busy roads, as the cars honked their horns to the motorcycles sneakily driving past the traffic. Everything felt so familiar but yet so distance as I’d been gone for four years. I was so in touch with my culture but yet miles away from it, but this trip would help me reconnect.
We stayed at my grandparents' house for the night then we set off to our final destination which was Chitwan, Bharatpur but before that, we visited New Road which has endless stalls, which are like mini shops, from shoes to painting which takes hours to make, New-road really has it all. Even a shopping mall inside one of the restaurants. We then picked out necklaces and earrings in a nearby shop for me and my cousins. While we were paying I heard a voice saying my name, I ran out of the store and I saw my cousins. I rushed over to give them a big hug. This was the first hug we’ve had in six years and let me tell you it was long awaited. As the only time, we could talk and really “see each other” was on Face Time and it’s just not the same. I hugged my aunt and uncle and it was just a really special moment. As I thought to myself even oceans can’t keep us apart. After all the “introductions” were out the way we then went over to pick out our fabrics and designs for our dresses. We took this seriously for a couple minutes then we just got back to making jokes and really just talked. I’d never been so happy and in the moment. There was still more cousins on their way so the thought of that really just made this whole thing so worth it.
After a couple of hours out and about in New Road,
we then went in a taxi ( which was more like a hired car) despite it being a seven-seater we were all squished as there was 9 of us in total, so with very minimal space and comfort we set off to Chitwan. Most of the journey was filled with hills and mountains and it seemed to spread out into the horizon for miles on end. After 4 long hours we finally reached our grandparents' house and after 4 years nothing had really changed apart from the garden which looked like something out of a magazine, from the miles of land which had flowers booming to the Buddha water fountain, it really had it all.
We hugged everyone  and “reintroduced” ourselves as it’s been forever since we’ve seen them and for some of our family members it was our “first time meeting” as even though I’d already met some of them, it’s been 10 plus years since that, so it basically makes us strangers right ? After we’d “settled” (or tried too anyways) we were just so tired that we went straight to sleep, expecting to when we wake up for the rest of our cousins to be there or so we thought...
Turns out in Indiana America there was heavy snow so their flight was delayed and it ended up being cancelled too, so they would actually arrive tomorrow. So the whole day we stayed at home and helped prepare for the main event which was the ‘Saptaha Mahayagya’ Puja, we also just all catch up and talked and again made jokes we thought were hilarious. After a little while towards the afternoon most of our family members arrived thus the puja had officially “started.”
The excitement was definitely high but the nerves even higher as if we were auditioning for this big completion and our family members especially the aunty and uncles were the judges and to be honest they kinda were (only the cousins would get that reference.)  After we went down to all the judges (I mean our aunties and uncles and other relatives) we tried to go straight back upstairs but were quickly stopped by our parents, so our plan didn’t work as having 50 plus relatives was so overwhelming we needed to get away and just “hang out” aka watch YouTube videos and play  games.

The days of the Puja went by and every day was like the one before but with some slightly different songs and people but more or less the same. The first couple of days, I mean in fact throughout the whole thing, all the eyes would be on us as if we were vulnerable prey and all our relatives were eagles circling us around and eyeing us and we walk by. They would smile and gesture at us to come. They would ask us questions like so who’s daughter are you? ...etc and they’d be like “you have your dad’s nose” “you look like your mum” or like oh “you’re the eldest daughter of the eldest son” and so on the list goes.

The puja was like a massive family gathering but not like your typical one. Imagine your family you’ve haven’t seen in years having to travel from different country or different parts of Nepal coming into this big house, outside the garden and singing, dancing and doing rituals with a live band, speakers and even a food court outside, as well as the massive red tent which had flowers and leaves galore. They even had priests (about 4 of them) who came in every day to recite all the scriptures and religious books out on a microphone which would then project onto the speakers. During the main scriptures everyone would gather around the tent-like structure or sit down and all the sons and daughters of my grandpa so my dad and my mum, my uncle aunty well basically all the relatives from America and us from England would come into the tent including us kids and we would join our hands together and sing (well try to at least) after each scripture, we would all circle around the “tent” again singing and chanting out loud. At the end of every chant and song, the priests would say a line, different each time, and everyone would shout out “Jai” after in unison, clapping their hands as they did so with huge smiles plastered on everyone faces. This would repeat about 5 times before the last “Jai” being louder and more in unison and more powerful as if the whole of Nepal should hear our “Jai’s.” We all laughed and smiled as the “Jai’s” and another day of the Puja was over.
Days went by and I can only tell you the routine of the puja from me as a child, what my parents and the other relatives and cousins coming in every day was like well you’ll have to ask them yourself but for me it was waking up earlier than what I’d like seeing all my cousins in one room some awake, some on their phone and some snoring made me smile. After we’d either shower and get changed and arrive at the puja and quickly (well run) upstairs avoiding the crowds at the garden for when the puja had already started. We ate our breakfasts fairly quickly which was usually Nutella and bread well until that ran out that is, then after we would have either cereal or warm milk to really fill us up. We would then have no choice but to get changed from our comfortable Pj’s and into our jeans and T-shirts and then off we go again to greet everyone downstairs and then to scarcely run away like cowards as if we were scared sheep running to our shepherd.

Every day was like the same but each memory different like when I met my two cousins from Australia, one was clearly outshining the other as he would run around, make jokes and really just get excited (no surprise there he was the youngest) the oldest, however, was quiet and shy and he looked really unhappy and I don’t blame him coming from Australia I knew the jet lag must’ve been crazy also he had never met us. I knew for me and my cousins it’s been a while but we still texted, FaceTimed and we’ve met twice before. For him, it was all new. It was like when you start your first day of school and you’d walk around the playground trying to make conversation with whoever that looks your way but this was far worse. This was more intimidating, as we were family we had no choice but “to get along” like at school when your put into a group and you have to engage with the others around you this was the same thing. But this group was for life.

I’m exaggerating sure but after the ice cooled down and we got past his barrier we actually all had a laugh with him. He made jokes and asked us questions and I found out I had loads in common with him from the YouTubers I watched and to the overall sense of humour. We all had the same sense of humour which is why no matter if anyone puts us in a group or tries to separate us, remember blood is thicker than water and for us we are related by blood and not just the Name we share (well technically speaking we don’t share the name, well apart from me and my other set of cousin from Indiana do but the ones  from Delaware have a slight change with the letter “a” being used instead and my Australian cousins having a completely different last name, despite that small detail yes.)

When my cousins from Indiana came later than we anticipated because of the snow well me and my other cousin, Opalina (the one from Delaware) we weren’t there to see them first. Well, actually none of the cousins was as they came after we left to go to a different house to go to sleep. So we left at around 11 and they came 5 minutes after us so we just missed them and in the morning, I and Opalina needed to wash our hair so we stayed behind. Thus the rest going to see the cousins first. After me and Opalina showered and headed back home, we saw our cousins and rushed over to hug them and again just caught up and officially everyone was here including our other cousin, who is also from Indiana, Ankit so the three A’s joined us finally so Apala, Anuva and Ankit and also a new addition (quite literally) Anaga who is 2 years old making it the 4 A’s. I never got the chance to see her and let me tell you she was the cutest thing. She was Apala and Anuvas baby sister and the similarities were uncanny. Ankit also has a baby sister (Ava) but she didn’t join us as she was just a newborn and neither did my aunty (so his mum) as she was too tired after giving birth and had to look after the baby but Ankit’s dad did join us, so almost all my aunties and uncles were here.
Another thing you might notice is how every cousin and their siblings have the same letter name, so let me explain so my “one set of cousins” from Delaware all their names began with an O so Opalina, Ojas and Orisha and my other cousin from Indiana have A so Apala, Anuva and Anaga and my other cousins who also live in Indiana (actually a street away from Apala, Anuva and Anaga) also has an A, so Ankit and Ava. My Australian cousins also continue on the same pattern, so their names both begin with an S, so Sugum and Sumyum and we then finish off the pattern, so mine and my sister's name both starting with P, so Prerana (me) and Prema.

A week went by well close to a week and our day was here, so we have something called a “Gono Choli” which is for girls so a day dedicated for so like a huge celebration and for boys, they have something called a “Bartabanda” so basically the same thing but again for boys. They are both gonna be on the same day and the “Gona Choli” is actually a fairly new concept which my grandpa agreed too and even put on the invitation (yes we really had innovations and special greeting cards which were printed out in a velvet red card under a golden print/ writing, yes we really did go all out.)

The day of the “Gona Choli” arrived and the nerves were even higher than on the first day of the Puja, we went out in these piercing, scarlet velvet red tops and our bright red skirts which had small flower designs carefully printed out equally and we even wore a golden headpiece. We wrote fairly less makeup but we all had lipstick and our hair straightened. We stepped in our red shoes which had a golden design of roses and petals at the centre which matched our flower design of yellow and red which was on our skirts.

The moment we all stepped out, yes all 6 of us, we hit the garden with a burst of couloir of royal red and bright yellow. All eyes were on us. I was smiling throughout as this whole thing, I found hilarious. It felt like we were all celebrities stepping out on the red carpet but instead of walking onto the red carpet, it seemed like the red carpet was on us. All eyes were only us and everyone smiled and cheered as they got their phone out like paparazzi (see I told you we were celebrities) and if on cue a professional photographer took our pictures well two of them actually. Oh did I mention we hired photographers and even several videographers to capture this special moment throughout the puja to then edit and make into a short movie? Yes, we were doing that, I wasn’t lying when I said we really went all out.

Anyways, all eyes were on us and so was the lights, as if the sun wasn’t blinding enough. It was a beautiful day and the sky was clear as if the heavens were opening up just for us. Nepal is known for having good weather but today just had the golden hour and good lighting at every hour. All the aunties and uncles signalled us to come into their photo as they took our photos. We were all just overwhelmed. Wherever we walked, I could feel the people eyes on me as if we were tourists with binoculars and shorts (well we were like tourists well we sure did act like it) but today was completely different, we actually managed to look like “Nepali girls” but the traditional kind and fit into the expectation and Mold they had out for us. I felt proud to be Nepali.

After all the photos and compliments, we then walked over to the furthest point of the garden which had a massive tent. Like the ones, people hire for big scale events which hold hundreds of people in. Ours was pink and red and really went well with the surroundings. There were stacks of chairs around and we sat down on the ones already placed down as if for us. We were then photographed up close, individually and together. We were the stars of the show and after leaving the tent and returning back we all really felt it. We always were the “stars” and got all the “stares” even without the “traditional clothing” even on the first days but today it was different. A different kind of stares.

After a little while, more people came, and the stares were still high. Then finally the two boys came, Ojas and Ankit and they wore jus their causal clothes so their T-shirts and shorts. I looked at them, in jealousy, wishing I could wear my “normal clothes” as the scorching sun made it hard for us to wear these but yet these items of clothing gave us a status. They were like the armour you never knew you needed. When we walked around in these all eyes were on you, I think I could wear these for a little while longer as even though at times it was intimidating, it was more refreshing and made you feel important, like you special and had to be there and especially in a crowd of 100 plus that really does boost up your confidence and self-ego maybe even for the better. Ojas and Ankit were under another tent which had to be a made separately and around the fire. There was a priest who recited scriptures and helped them with their “ceremony.” After the scriptures were done they were then taken to the side of the garden where two seats were waiting and a barber on standby it was time for their hair to be “cut off” well it was more of a “shave” but besides the point. At first, Ojas wasn’t a fan of his “new hair-do” but quickly seemed to like it. Ankit had no trouble and was smiling throughout, he really looked no different as his hair had always been quite short. Ojas looked different but his hair was quite long before, so this was needed and he suited this “buzz-cut” look.

After a little while we were told to sit down on these chairs in a line in order of the oldest down to the youngest so opaline was at one end as she was the oldest and Orisha down at the other as she’s the youngest and from Opalina it went me (Prerana), Apala, Prema, Anuva and then Orisha. We waited for a little while and was told to put our hands together in a “pray” like position. Then an aunty came with a plate full of “Tika” which is really some uncooked riced which has had some red dye put in it which then they put on our foreheads they then gave us some blessings and asked them if they remember them and asked whose daughter we are then after the “Tika” and the flower petals they placed on our hair they handed us a white envelope which had money into it. We thanked them and held onto the envelope. Straight after another aunt and uncle came and done the same thing with the Tika and the envelope this happened all at once about 6 times and we all looked at each other in confusion. We had no idea what was going on and why they were giving us money. This happened again about 15 times and at this point, I was giggling to myself still in complete shock and bliss.

The envelopes soon stacked up in my hands and my aunty gave all of us plastic bags to put the money in. The bags were quite big and wide and the envelopes were quite small. I didn’t expect them to even be filled half way but there I was with my bag and them almost being half filled and still a line of people waiting. 30 sets of people came then about 15 then again 20 and angina 50 each one having an envelope sometimes even 2. The Tika on our foreheads was staking up and some pieces were even falling off. I was surprised by the end of it our hairs wasn’t a garden of flowers. After I thought we finished still a tsunami of people flooded there the way in there was no pause or break. Every second there was a new “Namaste” and another thank you being passed onto the next cousin and again another envelope being put into the bag. This was so overwhelming but the smiles on our faces say it all. I just couldn’t hold in the joy. Neither could any of my other cousins.

After an hour, our smiles soon whore off but we still put on a smile as we didn’t wanna come out as being rude or ungrateful but in reality we were anything but  ungrateful we were just tired of sitting down and greeting everyone, I just wanted to stretch out my legs and walk around but alas we had to carry on. Photographers came and took even more photos and it got to the point that our parents and aunties told everyone to stop putting Tika on our foreheads as it wasn’t getting uncomfortable and too much but we had some “rule breakers” and the Tika kept on coming, but still we all smiled on. The money was stacking up and I lost count and my bag was almost full. Full? Yes, there was hardly any space and like I said the envelopes were small but yet they were staking up so high that the bag was over filling and I could see rips starting to form.
Finally, after all the envelopes had been given out I can confidently tell you I must have greeted around 300 people plus and have sat there for 3 hours. When it was time for us to stand up. I struggled to do so and my legs were numb and filled with pins. I stretched my legs quickly and walked off. We saw Ojas flexing off his “bag” which was more like a sack and was 10 times bigger than our bags and he told us it was filled with money. We gasped in shock as the sack was almost as big as him but later we found out he was just kidding and the sack actually just had rice in it but he did get more money than us and so did Ankit which they deserved as they did both get their hair “shaved off” which me and my cousins said we wouldn’t do for any of this money. We all laughed at our joke and so did the adults.

The hours stretched into long tiring days and it soon became time for us to go and leave Nepal as if you were on some sort of time lapse and we were simply charterers in a forgotten game.

Tuesday, February 12, 2019

आधुनिक उर्जाको बिकासक्रम

रामहरि पौड्याल
भरतपुर महानगर पालिका, चितवन


आजको एकाइसौं शदीमा उर्जाको महत्वो अपरम्पार छ । उर्जा बिनाको संसार कल्पना बाहिरको बिषय भएको छ । मात्र केहि मिनेट बिजुली गएको कल्पना गरौँ - टेलिभिजन चल्दैन , कम्पुटर चल्दैन , मोबाइलको चार्ज सकियो , पाक्दा पक्दैको भात रोकियो , बाशिंग मसिन रोकियो ।  बन्द भयो फ्रिज ।  यी त भए घरेलु समस्या । औधोगिक क्षत्रमा , प्रयटन, हस्पिटल र शैक्षिक क्षत्रमा कति समस्या होला उर्जाको अभाबले ? आजको दुनियालाई चलउने कुदाउने एक मात्र निर्बिकल्प श्रोत उर्जा हो । पाषणकालमा शिकारको लागि घुमी हिंड्ने घुमन्तेका सन्तान हामीले आफुलाई सहयोग होस् भनेर अकेकौं खोज र अनुसन्धानका क्रममा  सबै भन्दा पहिले दुई ढुंगालाई  एक आपसमा ठोकेर  झिल्को निकाल्न सिकेऊ पछि त्यसैलाई बिकशित गर्दै सलाई र  लाइटर बन्यो ।
शुरुमा मान्छेले  दाउरा , घाम, हावालाइनै  उर्जाको  रुपमा  सुरुवाती प्रयोग गरेको पाइन्छ ।  ग्रिक र रोमनहरुले   सबै भन्दा पहिले साधारण मेशिनको बिकाश गरे र घरलाई केहि सुधार गरेर तापक्रम नियन्त्रण गर्न थाले  जाडो चीसोबाट बच्न ।   पहिलो बास्पबाट चल्ने मशिन र हाबा मिलको आबिस्कार ग्रिसको अलेक्जेंद्रियामा भयो । रोमनहरुले  तापलाई  नियन्त्रण गर्ने शिशाका  झ्यालको बिकाश गरे अनि सुरु गरे ग्रीन हाउस चिसोमा खेति गर्न सकिने नयाँ तरिका । मान्छेका यस्तै अनेकथरी ठक्कर चक्करले उर्जाको अबस्यकतालाई उजागर गर्ने क्रममा सन् १८८० मा आधुनिक बिजुलीको ग्रिड प्रणाली को शुरुवात भयो अमेरिकाको  नियुयोर्क सहरबाट ।
नेपालको सन्दर्भ :
नेपालमा हाइड्रो पावरबाट बिजुली निकालेको इतिहासले एकसय ७ बर्ष नाघेको छ | जतिबेला यसप्रकारको बिजुली साउथ एसिया र चाइना सम्म बलि सकेको थिएन | यो प्रोजेक्ट पुरै एशियामा दोश्रो मानिन्थ्यो | सन् १९११ मा बेलायती सरकारको आर्थिक र प्राबिधिक सहयोगमा ५०० किलो वाटको चन्द्र ज्योति हाइड्रो इलेक्ट्रिक पावर स्टेसनको नाममा उक्त जलाबिध्युत आयोजना सम्पन्न भएको थियो | यो कार्यकालागि बेलायती सरकारले तात्कालीक ०.७१३ मिलियन नेपाली रुपैया अनुदान प्रदान गरेको थियो | यसको समुद्घाटन २२ मे १९११ सोमबारका दिन तात्कालीक राजा पृथिबी बीर बिक्रम शाहादेबले टुंडिखेलमा सांझ ६:३० मा बिजुलिको बत्तिको स्विच अन गरेर भएको थियो | मान्छेहरु त्यो अद्भुत बिजुलिको चम्किलो बत्ति देखेर धेरै दिनसम्म गफिएका थिए | त्यो गौरबशाली ऐतिहासिक क्षण नेपालको आधुनिक उर्जाको सुरुवातको कोशे ढुंगा थियो |
नेपालको विकास र प्रगातिकालागि एक शताब्दी भन्दा पनि अगाडी बेलायतले शुरु गरेको यो एउटा नमुना प्रयोग थियो | तात्कालिक राणाहरुको दरवार मानिने सिंह दरवार सम्म त्यो बिजुली पुर्याईएको थियो | बिध्युत विभागले यसको नाम राणा प्रधान मन्त्रि चन्द्र शम्शेरबाट भएको देख्न सकेन होला र त यो ऐतिहासिक विरासतलाई मात्र फर्पिङ्ग हाइड्रो पावर स्टेसन भनेर परिबर्तन गर्यो | संसारका हरेक ठाँउमा परिबर्तन पछि पुराना दरवार, पुराना शाशकहरु नयाँ क्रान्तिकारीहरुको निशाना बन्ने गर्छन | तिनका शालिकहरु ढलाइञ्छन | तिनका इतिहासलाई नामेट पार्ने कुचेष्टा गरिञ्छ | समयले तिनका क्रान्तिकारी आवेगको मुल्यांकन कालान्तरमा गर्दछ | यद्यपि राजनैतिक विश्लेषण यो आलेखको अभिस्ट होइन |
प्रसंगमा जोडिएको एउटा सानु भाबुकता मात्र | यो पावर स्टेसन काठमाण्डौबाट १२ किमि दक्षिणमा पर्दछ | नजिकैका सातमुले र शेष नारायणका खोलाका पानीलाई प्रयोग गरि बिध्युत निकालिएको हो | २५० किलोवाटका दुइवटा टर्वाइनहरुबाट ५०० किलोवाट बिजुली निकालिएको हो | यो प्रोजेक्टमा चार बर्ष ९५०,००० मान्छेले काम गरेका थिए | यो प्रोजेक्टलाई जनरल पद्म शम्शेर जबराले सुपरभिजन र मोनिटरिङ्ग गरेका थिए भने अर्का जनरल मोहन शमशेर र केशब शमशेरले आबस्यक उपकरणको ढुवानी व्यववस्था , लेप्टेनेण्ट देबी बहादुर र सुबेदार हर्ष बहादुरले ओभरहेड ट्रान्समिसन लाइनको निर्माण कार्य गरेका थिए | इन्जिनियरहरु कर्नेल किशोर नरशिङ्ग राना र कर्नेल कुमार नर्सिङ्ग रानाले प्रोजेक्टको आयोजना डिजायिन र निर्माणको कार्य गरेका थिए | इलेक्ट्रिकल इन्जिनियर बरनाउ पुवानतेले यो हाइड्रो पावर स्टेसनको निर्माण गरेका थिए | जेनेरल इलेक्ट्रिकलका बेलायती प्रतिनिधि मिस्टर लिंजले उक्त हाइड्रो पावरको जडान र सुसंचालन गरेका थिए | इतिहासको एउटा रोमान्चक धरोहर बनेको देशको यो एउटा गर्ब गर्न लाएक सुरुवाती प्रोजेक्ट ऐले संचालनमा छैन | यसलाई उर्जाको बिकाश क्रमको ठुलो बिरासत ठानेर म्युजियममा परिवर्तन गरिएको छ | त्यतिमात्र नभएर यो ठाउँलाई उर्जाको अनुसन्धान र विज्ञानको प्रयोशालाका रुपमा नमुना पावर स्टेसनका रुपमा उब्याइयेको छ | जलस्रोत मात्र नभएर , सोलार , बायु , बायोमास लगाएतका नविकरनीय उर्जाकै प्रयोगशालाका रुपमा एउटा सम्मानित उर्जाकै तीर्थस्थलका रुपमा सरकारले उभ्याएको छ | नेपालको इतिहासमा बिजुली बत्ति बलेको त्यो जेठ ९ गतेलाई राष्ट्रिय उर्जा दिवसको रुपमा मनाउदै आएको छ |

नेपालको बास्तबिकता:

देशको यो उर्जाको सुरुवाती प्रबेगलाई नेपालले बिगत १०7 बर्षसम्म राम्रोसंग बढाउन हुर्काउन नसक्नु नै देश बिकाशको एउटा ठुलो अबरोध बन्यो भन्नु किमार्थ गल्ति हुने छैन | यत्रा बर्षमा खोइ हामीले कटाउन सकेको उत्पादनलाई १,००० मेघावाट ? हरेक पटक सरकार बदलिएसंगै देशको उर्जा संकट समाधान गर्ने नाममा कति वटा आयोग बने ? कतिपटक यो मुलुकलाई उर्जा संकट काल घोषणा गरियो ? कतिवटा  स्वेतपत्र  जारी  भए ? तिनले उर्जाको बिकासमा कस्तो भूमिका खेल्यो इतिहासले कुनै दिन मुल्यांकन गर्ने छ | देश बिकासको एउटा मेरुदण्ड उर्जा हो त्यो नै कम्जोर भए पछि कसरि बन्छ देश बिकासको ठुलो महल? भासण त हामीले धेरै सुनेउ दस बर्षमा १० हजार मेघावाट, बीस बर्षमा २० हजार मेघावाट , बिजुलीको छेलो खेलो , जलश्रोतको धनि देश बिजूलि बेचेर सम्पन्नताको सगरमाथा चढ्नु चडेउ | यतार्थमा हामी अझै छिमेकीले दिएको भिक्ष्याटन रुपी लगभग ४8० मेगावाटको बिजुली बाँडेर लोड सेडिङ्ग समाप्त पारेको जस लिनलाई ढ्याङ्ग्रो पिटी रहेका छौँ |  नेपालका एकजना नेताले आफु प्रधानमन्त्री हुँदा हावाबाट बिजुली निकाल्ने कुरा गरे| सबैले ओलीको बोलीलाई हाबामै उडाइदिए | ग्यासको पाइप लाइन जोडेर घर घरमा पुर्याउने सपना सुनाए कसैले पत्त्याएनन | तिनै नेताका एउटा उर्जा मन्त्रि गोकर्ण बिस्टले आफु मन्त्रि हुँदा एउटा ठुलो उत्साहका साथ राम्रा कामको थालनी गरे | नेपाल बिध्युत प्राधिकरणको बाकि बक्ययूता नतिर्ने का विरुद्ध आफै लाइन काट्दै हिंडे | जनताको आशा भरोसोका महान पात्र बने | राम्रो काम गर्ने ती मन्त्रिलाइ अर्को पटक हटाइयो र राधा ज्ञवाली नामकी सजिली पात्रलाई ओलीको छायाका रुपमा स्थापित गरियो | उनको कार्य क्षमता र उनले गरेका कामका बारेमा हामी सबैलाई थाहा छ | यो देश बनाउने हो भने नेताहरु भासण होइन हामीलाई गोकर्ण बिस्ट , जनार्दन शर्मा, गगन थापा र नविन्द्रराज जोशीहरु चाहिन्छन |
नेपालीले खोलेको बेलायतको सुके कम्पनिलाई हावाको काम गर्ने जिम्बेबारी दिने कामले ती सबै कार्यको एउटा पाटो छर्लंग पार्दैन र ? हामी पढे लेखेका मान्छेहरु बेलायत सम्म पनि नेताका गुलामी गर्न छाडदैनौं | आफ्ना नेताले जे भने पनि जे गरे पनि चुइक्क बोल्दैनौ र गल्ति र अब्जस जति अरुलाई पन्छाएर आफु महान दार्शनिक भएको नाटक गर्छौं | तिनै नेतालाई एअरपोर्ट देखिनै भिड जम्मा गरेर खादा र मालाले पुर्छौँ | कक्टेल डिनरले टन्न पारेर आफ्नो अभिस्ट पुरा गराउने प्रपनच मिलाउचौं | खोइ हामीले सिकेको दसकौं बेलायत बसेर ? नेताहरुलाई विदेशको राम्रो कुरा देखाउँ बुजाउँ | अन्तरक्रिया गरौँ देश बन्ने बनाउने| पार्टीको पुङ्ग्न पुछरको दलालीले केहि गर्दैन | हामी बिदेसिनु परेको यिनै नेताहरुको अकर्मंद्यताले हो | असक्क्ष्मताले हो | यिनलाई कृपया नबोकौं | हामी कछुवाका चालमा हिडेउ संसार रकेटझैं उड्यो | हामी हिजोको इतिहास हेरेर तेइ गतिमा बढ्न सकेनौं संसार धेरै माथि पुगि सक्यो उर्जाका सम्पूर्ण अवसरहरुलाई उनीहरुले प्रयोग गरे |


देशका ८० प्रतिसत मान्छेहरु दाउरा र गुइठाले आफ्नो उर्जाको जोहो गर्छन । तिनले निस्कने घरभित्रको धुँवाले नेपालका गृहिणी हरु र ससाना बच्चाहरु अति प्रभावित भएको तथ्यांक बिश्वो बैकले प्रस्तुत गरेको छ । देशका ३५,००० मान्छेहरु धुलो र धुँवाले मारी रहेका छन् । स्कुले नानीहरु उर्जाको जोहो गर्न जंगल र बारीमा गुइठा खोज्न पठाएर हामी कस्तो समतामुलक समाज निर्माण गर्दै छौं ? हाम्रा उर्जाका प्राथमिकता हरु के साँचै ती गरीब हरु प्रति लक्षित छ ? आजको दिन हामी सबैले  छातीमा हात राखेर सोच्नु पर्ने सम्जनु पर्ने दिन हो ।
प्लान्टकोनामश्रोतजडितक्षमता (किलोवाट)कार्यपुराभएकोबर्ष
सेती (पोखरा)जलश्रोत१,५००१९८४

श्रोत: नेपाल बिध्युत प्राधिकरण
बिगतका कमि कमजोरीहरुबाट सिक्दै देश बिकासकालागि नाबिकरनीय उर्जाका माध्यमले इनर्जी मिक्सको सत्यलाई चिन्दै नेपालले आफुसंग भएका प्रचुर जलाबिध्युत, सौर्य , बायु , बायोमास सबैलाई संसारका बिकसित रास्ट्रहरुले अपनाउंदै गरेको अन्तरास्ट्रिय ट्रेन्डलाइ स्वीकार्दै नेपालले अगाडी बढ्नु पर्ने देखिञ्छ | लघु जलबिध्युत , उन्नत पानी घट्ट , अफ ग्रिड सोलार , बायु , बायोमास सबैलाई राष्ट्रिय आबस्यकता अनुसार आफ्नो इनर्जी मिक्स्मा मिसाउदै नेपालले अगि बढे गन्तब्य टाढा छैन| उर्जा मिश्रण , उर्जा बचत ,  नबिकरनिय उर्जा र उर्जाको आधुनिक स्तरोन्नति गर्दै अघि बढे नेपालको भबिष्य उज्वल छ | मात्र खाँचो छ,  एउटा जागरुक इक्षा शक्तिको ।
“हिड् छन् हेर हिंडी रहेर कमिला हज्जार कोशौं पर !
पुग्दैनन न उडी गरुढ़ पनिता तेइ पांच बित्तै पर !!”
सम्प्रति संयुक्त अधिराज्य बेलायत

Friday, February 8, 2019

अरुण तेश्रो बिद्युत परियोजना र संसद स्थगनको सन्दर्भ

अरुण तेश्रो बिद्युत परियोजना र संसद स्थगनको सन्दर्भ

रामहरि पौड्याल

भर्जिन मिलाग्रोसा युनिभर्सिटी
इलेक्ट्रिकल इञ्जिनियरिङ्ग  चौथो बर्ष

हाम्रो देश नेपाल भौगोलिक हिसाबले हिमाल, पहाड, र तराइका रुपमा विभक्त छ । हिमालय श्रीङ्गखलामा बिश्वोको सर्बचो शिखर सगरमाथा ८८४८ मिटर देखि तराइमा समुन्द्र सतहबाट सबै भन्दा नजिकको गल्छी ६० मिटरको कचनाकलन सम्मको भौगोलिक विषमता र बिभितता पाइञ्छ ।  नेपालको भू-बनावट उत्तरतिरबाट अग्लो हिम शिखर हुँदै दक्षिण तिर क्रमस समथर तराइका रुपमा फैलिएको छ । जसले गर्दा उत्तरका  अग्ला हिम शिखरबाट अटूट रुपमा बग्ने हिम नदीहरु तराइका समथर भू -भाग  सम्म पुग्न उच्चा  बिद्युत धार सहित बग्ने गर्दछन । नेपालको भौगोलिक स्वरुपले बरदानको रुपमा पाएको जल बिध्युत उत्पादनको अपार सम्भाव्यता हाम्रै आँखा अगाडी त्यसै खेर गइ रहेको छ।
त्यसै बगी रहेको छ । हामीहरु बिकासको कुरा गर्छौं । देश बनाउने कुरा गर्छौं । जनतालाई उज्यालो  फैल्याउने  सपना  बाँड्छौँ । दुर्भाग्य  ब्यबहारमा देशको कायापलट गर्न सक्ने माहापरियोजनाको पुनर्जीवनमा  आफ्ना पूर्व कर्तुतहरुलाई  बिर्सेर पुन बखेडा सुरु गर्छौं । संसद्को कार्यबाही त्यो पनि महिनौं सम्म स्थगन गरेर । त्यसका पछाडिको दुरासय पूर्ण  पुर्बाग्रही राजनीतिले देशको सुन्दर भबिष्यलाई आघात पुर्याएको छ । देशका प्रतिको घोर बेइमानीको स्वाद राजनीतिक पार्टीहरुले भोग्ने नै छन् जनताको अदालतमा ।
नेपाल १,४७, १८१ वर्ग किमि क्षत्रफलमा फैलिएको सानो र गरीब राष्ट्र हो  जहाँ सबा दुई करोढ मानिसहरु बसोबास गर्दछन । यसका विशालकाय दुई छिमेकीहरु उत्तर तिर चीन र अन्य सबै तिर भारत रहेको छ । बिश्वोको कुल जनसंख्याको ठूलो अनुपात यी दुई रास्ट्रहरुले ओगटेका छन् ।  दुई अर्ब भन्दा बढीको छिमेकी  चापले नेपाल साञ्चैको " दुई ढुंगाको बीच को तरुल " भएको छ । धेरै जनसंख्याको लागि खपत हुने ठूलो उर्जाको अनुपात निश्चित रुपमा  दिनानुदिन  बढ्दो हुन्छ । यस हिसाबले नेपालको बिद्युत उर्जा छिमेकीमा संधैं तीब्र मागको बिषय हुने  गुढ रहस्य लाई हामीले चिन्नु बुज्नु पर्ने बेला आएको छ । बिषेशत छिमेकी राष्ट्र भारतको बिद्युत प्रसारण हाम्रो देशको सीमाना ओरि  परि गुणस्तरीय र भरपर्दो नभएको यथार्थ ले  हाम्रो अपार जल बिद्युत को सम्भाव्य बजार फराकिलो देखिन्छ ।  विश्लेषक हरुको सर्वेक्षण अनुसार नेपालका सम्पूर्ण नदि नालाहरु बाट ८३,००० मेगावाट जल बिद्युत उत्पादन हुने बताइए पनि ४४, ००० मेगावाट मात्र इकोनमिकल्लि फिसिबल देखिन्छ । बिद्युत उत्पादन  क्षमताको यो ठूलो सम्भाव्य अनुपात देश बिकासको एउतै मात्र संजीवनी हो । यो सत्यलाई  हामीले बेलैमा  चिन्न सकेनौं ।
जल बिधुत क्षमताको  अपार राशी भएको राष्ट्र नेपाल अझै लोड सेडिंगको मारमा अन्धकारमै रुमलिनु निश्चित रुपमा दुखद बिषय हो । कस्तुरी मृगले आफु भित्रको मन मोहक सुगन्ध लाई नचिनेर बन बनै कुदे झैं  हामीहरु कुदी रहेऊँ लहै लहै मा । हामीले अध्याँरो सहि रह्येउ । तीर्खा खपी रह्ययूं । अब धेरै भै सक्यो यो कुदाइ यो प्रतीक्षा देशमा प्रजातन्त्र पुनर्स्थापना भएको पनि दश बर्ष नाघी सक्यो देशको मुटु राजधानी काठमाण्डौ महानगरिमा समेत समुचित खाने पनि र नियमित बिजुली नभएर कैले कहीं अध्यारिनु पर्ने यथार्थका सामु  देशका  अन्य शहर र ग्रामिण जन जीवनको अप्ठेरो चित्र आफैं बताउछन हालत के होला भनेर ।
भर्खरै  आसाका किरणहरु देखिन थालेका छन्  अध्यारो बस्तिहरुमा उज्यालो होलाकी भनेर तीर्खायेकाहरु मेलाम्ची जप्दै छन्  महँगो  होम डेलिभरी वक्वा  वाटर पिएर । ४०० मेगावाट जल बिधुत क्षमताको अरुण तेश्रो अमेरिकी कम्पनि लाई निर्माण कार्य सुम्पने र मेलम्ची को कार्य थाल्ने सरकारको रचनात्मक थालनीबाट आत्तिएर आफ्नो निहित राजनीतिक स्वार्थ र पूर्वाग्रह कै लागि संसद्को कार्य बाहि महिनौं सम्म  स्थगन गरेको समाचार इन्टरनेट बाट बुज्दा परदेशी भूमिमा देश दुख्दो रहे छ चसक्क । ठुल्दाई ले बनाउदै गरेको घर सान्दाइले भत्काउने बिचार बाँदरे प्रबृत्ति को लोक कथामा पुनाराब्र्त्ति भए झैं ।
बिदेशी लगानी कर्ता र दात्रि रास्ट्र हरुको ऋण तथा प्राबिधिक सहयोगमा निर्माण कार्य सम्पन्न गरिनु पर्ने परियोजना हरुमा उनीहरुले लगानी गरेको प्रतिफल प्राप्त गर्न त्यसको सम्भाव्यता ऋण असुलीको समुचित तौर तरिका हरु बुज्ने गर्छन नै । कसैले लगानी गर्दा अथवा कसैलाई ऋण दिंदा आफ्नु साहु नै डुब्ने गरि कसैले गर्दैन । हामीले माग्नु परेको छ  आफु संग नभएर गुहार्नु परेको छ बिदेशी लगानी कर्ता संग । माग्नेको भन्दा दिनेको  स्वर सर्त  र हात माथि हुन्छ नै आफ्नो आबस्यकता भन्दा । यसको अर्थ यो पनि होइन रास्ट्र धरौटि मै राखिनु पर्छ । रास्ट्रीय स्वाभिमान, बृहत जनताको भलाई देश बिकाशको महा अभियान लाई अघि बढाउनका लागि दात्रि रास्ट्र हरु र बिदेशी लगानी कर्ता हरुको केहि सर्त हरु लाई समेत स्वीकार्ने पर्ने हुन्छ । महंगी बढ्दो छ संसारमै तेलको भाउ प्रविधिको भाउ दिन दिने बढछन् डलरको अनुपातमा ।  जुन हाम्रो कन्ट्रोल भन्दा बाहिरका कुरा हुन् । बिजुली उत्पादनमा प्रयोग हुने हाइड्रो प्रबिधि अत्यन्तै महँगो प्रबिधि हो संसारमा । त्यसैले महँगो प्रबिधिजन्य  बिजुलीको मूल्य सँधै एउटै  डर भाउमा सरकारले चाहेर पनि उपलब्ध गर्न सक्दो रहेनछ । समय सापेक्ष हुने बिजुली महसुलको ब्रिद्दि सम्भाव्यता कै कुरा लाई लिएर कारक तत्वो मानेर देशकै महत्वाकांक्षी मालती मिलियन डलरको माहा परियोजना का बिरुद्ध मै  संसद्को नियमित कार्यबाही अबरुद्ध पार्नु शोभायमान होइन । माननीय सांसदहरुले देश बिकासको स्वरहरुमा स्वर मिलाउनु पर्छ सबैले एकै साथ् । भलाई त्यसमा भएका कमि कमजोरी हरु बिजुलीको क्षत्रमा भए हुने गरेका चुहावाट र अन्य खाले लिकेज हरुलाई समेत कडा निगरानी गर्दै बिजुकिको मूल्य ब्र्द्धि मा थोरै न्यूनता ल्याउने बैकल्पिक सोच र उपाए हरु सहित प्रस्तुत नभएर विकास निर्माण को ठूलो परियोजना लाई  पुन धपाउने प्रयास देश र जनता प्रति कै घोर बेइमानी हो । जसले भविष्यको अन्य खाले संभाव्य दर्जनौं  परियोजना हरुमा उत्सुक लगनी कर्ता हरुलाई तर्स्याउने छ  र देश बिकासको एउटा स्वप्नील सम्भावना बाट बिमुख बन्ने छ ।

 यो आर्टिकल सन् २००२ मा फिलिपिन्समा अध्ययन रत रहंदा लेखिएको हो ।

Saturday, June 30, 2018

प्रजातन्त्रको लागि नेतृत्व

 रामहरि पौड्याल

        प्रजातन्त्रको शाब्दिक अर्थ जनताद्धारा चलाईने शासन व्यवस्था भन्ने बुझिन्छ । राजनैतिक अर्थमा प्रजातन्त्र त्यस्तो शासन व्यवस्था हो जसमा जनमत प्रतिविम्बित भएको हुन्छ । जहाँ जनताको प्रत्यक्ष सम्बन्ध रहेको हुन्छ । जनताहरु आफ्ना हकहित र अधिकारका सम्बन्धमा अत्यन्त सजग हुन्छन् । वाक स्वतन्त्रता, प्रकाशन स्वतन्त्रता, मानव अधिकार (ज्गmबल च्ष्नजतक) जस्ता कुराहरु प्रजातन्त्रका गहना मानिन्छन । यसको अर्थ छाडापन र मुखमा जे पायो त्यहि बोल्नु अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता होईन । हरेक कुराका आ–आफ्नै सीमा र गरिमा हुन्छन । त्यसैको परिधि भित्र रहेर जस कसैको पनि स्वच्छ सैद्धान्तिक आलोचना समालोचना, चित्त नबुझेका बिषयहरुमा यस्तो हुनुपर्छ भन्ने किसिमको सुझाव राख्न, अनुशासन र मर्यादालाई शिरोधार्ध गरेर बोल्नु लेख्नु नै प्रजातान्त्रिक चरित्र हो न की छाडापन र अश्लिल गाली  गलौज ।

          प्रजातन्त्रका सम्बन्धमा विभिन्न व्यक्तिहरुले आ–आफ्नो धारणा अभिव्यक्तिहरु पोखेका पाउँदछौं । प्रजातन्त्रलाई अमेरिकामा सोह्रै राष्ट्रपति दाउरेका छोरा गरिब गुरुवाका प्रतिक अब्राहम लिङ्कन आफु यसरी प्रष्टयाउछन् ।

  “प्रजातन्त्र भनेको जनताका लागि जनताद्धारा निर्वाचित जनताको सरकार हो ।”

   “म प्रजातन्त्रमा विश्वास राख्दछु किनभने यसले प्रत्येक मानव मात्रको उर्जालाई उत्सर्जन     गर्दछ ।”   –उड्रो विल्सन

“प्रजातन्त्रमा संगठन र नियन्त्रण हुनुपर्दछ तर यसलाई जीवित राख्ने श्वासनली भने व्यक्तिगत स्वतन्त्रता हो ।” – चाल्स इभान्स

“प्रजातन्त्रका यावत खराबी थप प्रजातन्त्र दिएर निमिट्यान्न पार्न सकिन्छ ।”– अल्फ्रेड इ. स्मिथ

        “प्रजातन्त्र भनेको म तिमी जति कै असल छु भन्ने होइन तिमी पनि म जति कै असल छौ भन्ने धारणाको विकास हो ।”                   – थियोडोर पार्कर

प्रजातन्त्रको मलजलमा राष्ट्रियता हुर्कन्छ । प्रजातन्त्र र राष्ट्रियता अन्योन्याश्रित आर्थिक विकास जो आधुनिकिकरण मुख्य प्रमाण र कारण दुवै हो पनि राष्ट्रियता र प्रजातन्त्रमा गाभिन पुगेको छ ।

                                                                                – वी.पी. कोईराला

        यसरी विभिन्न व्यक्तिहरुले प्रजातन्त्रको परिभाषा आ–आफ्नै किसिमले गरेका छन । आज प्रत्येक मानव कंठको एउटा प्रिय शब्द बनेको छ प्रजातन्त्र । के बालक, के युवा, के पौढ, बृद्ध सबै यसका लागि मरिमेटेका छन । प्रजातन्त्रमा के त्यस्तो जादु छ जसले यी तमाम मानिसहरुलाई यसरी आर्कषण गरि रहेको छ ? यहि प्रजातन्त्रका लागि कैयौं प्रजातन्त्रपे्रमीहरु तानाशाहीका बलिबेदीमा होमिएका दारुण कथाहरु स्वतन्त्रताको माग गर्ने स्वतन्त्रता प्रेमीहरु जेलका चार दिवारी भित्र बन्दि बनाइएका सत्यताहरु हाम्रा सामू देखिन थाल्दछन् ।

        प्रजातन्त्रको विकास क्रम र यसको नेतृत्वको पुख्यौली इतिहास पट्टि दृष्टि दिने हो भने हामी इतिहास लेखिन थाले भन्दा पनि अधिको समयमा पुग्नु पर्ने हुन्छ । प्रजातान्त्रिक समाजवादी विचारधाराको शुरुवात धेरै बर्ष अघि शुरु भएको पाईन्छ । परन्तु प्राग एतिहासिक समयमा नै प्रजातान्त्रिक विचारधाराको सफल विजारोपण भएको प्रमाण हामी विभिन्न धार्मिक दृष्टान्तहरुबाट पाउँदछौं । शिव, कृष्ण, राम, इशामशीह मुहम्मद, बुद्ध आदि समाजवादी चरित्र मानिन्छन । शिवभन्दा ठुलो समतावादीको हुनसक्छ जसको न कुनै घर थियो न त आफ्नो भन्ने केही थियो । उनी बाघको छाला ओडेर खरानी घसेर हिड्थे । कृष्ण अन्याय र अत्याचारको समुल नष्ट गर्दथे । क्राईष्ट भन्थे –“बरु सियाको नाथ्रीबाट उँट छिलो तर स्वर्गको ढोकाबाट शोषक छिने पाउने छैन ।” यस किसिमको प्रजातान्त्रिक नेतृत्व आज पनि प्रजातन्त्रका लागि त्यो नेतृत्व सदा अनुकरणीय बनी रहनेछ ।

        सृष्टिको सबैभन्दा चतुर प्राणी मानव जाति प्रारम्भ देखि नै आफ्ना आवश्यकताहरु आफ्ना हक अधिकारहरु पट्टि सदा सजग हुदै आएको पाउँदछौं । पाषणकालिन क्षितिजलाई पार गरेर जब मानिस क्रमशः खेतीपाती र घरजमको युगतिर बढ्न थाल्यो त्यसरी नै उ क्रमशः उद्योगको विकास र निर्माणको युगमा आईपुग्छ । उद्योयपतिहरुले जब आफ्नो कामदारहरुलाई बढी शोषण गर्न थाले तब मजदुरहरु आफ्ना अधिकारका बारेमा सर्तक हुन थाले । उनीहरु विस्तारै उद्योगपतिहरुको शोषणबाट बच्न संगठित हुन थाले । फलतः विकसित राष्ट्रहरुमा औद्योगिक क्रान्तिहरु विश्वमा शुरु भएको पाईन्छ । यिनै क्रान्तिहरुमा कार्लमाक्सको दृष्टि परेर उनले विश्वमा एउटा दर्शन छाडेर गए । एउटा साम्यवादी दर्शन कम्युनिष्ट घोषणा पत्र सन् १८४८ मा जसले दुनियामा तहल्का मच्याईदियो ।

        “सर्वहारा वर्गले आफु बाँधिएको सिक्री बाहेक गुमाउनु केही छैन तर जीत्नका लागि उसको सामु सारा संसार छ ।”

        कुनै पनि क्रान्तिमा नेतृत्व असल हुनुपर्छ । अन्यथा क्रान्तिको बाटोले नराम्रो मोड लिन सक्छ । सहि नेतृत्वको कमिमा कुनै पनि सिद्धान्त र व्यवस्थाले धाराशाही हुनुपर्छ, कलंकित बन्नुपर्छ । जब नेताहरले बाटो बिराउछन तब क्रान्तिले नराम्रो मोड लिन्छ । जन हितको हत्या हुन्छ ।विश्वका यस्ता उदाहरणहरु हामी फ्रान्सको राज्यक्रान्ति, बेलायतको क्रान्तिलाई लिन सक्छौं । फ्रान्सको क्रान्तिले सुव्यवस्था ल्याउन चाहेर पनि नेतृत्वको कमिले नेपोलियन तानाशाहा बने । बेलायतको औद्योगिक क्रान्तिले शोषण रोक्न सकेन झन बढ्यो । मालिक मजदुर बिच द्धन्द्धको पर्खाल सिर्जना भयो । यसैलाई दृष्टिगत गरी रोवर्ट ओवेन भन्ने व्यक्ति कसिए र उनले टे«ड युनियन र उपभोक्ता सरकारी दोकान स्थापना गरे । आफ्नो सहि नेतृत्वले उनि आज पनि मजदुर संगठन र सहकारी आन्दोलनका जन्मदाता मानिन्छन ।

        केही दशक अघिबाट रुषी र अमेरिकी धुरीबाट आ–आफ्नै किसिमका प्रजातान्त्रिक विचारधाराको प्रचार प्रसार हुन थाल्यो । यसरी विश्वका दुई शक्ति सम्पन्न राष्ट्रहरु अमेरिकी र रुषी चंगुलमा परे । यी दुई धु्रवहरु क्रमशः साम्यवादी र पुजीवादी खेमामा विभाजित भए । रुष र अमेरिका आफ्ना सिद्धान्तको प्रचार प्रसारको लागि ठुलो धनराशी खर्च गर्न थाले । यी दुई ठुला राष्ट्रहरुको मत मतान्तरले कति साना र कमजोर राष्ट्रहरु दविन पुगे, पराधिनता स्वीकार्न पुगे । “साढेको जुधाई बाच्छाको मिचाई” भन्ने उखान चरितार्थ भयो ।

        रुषी धुरिबाट आर्थिक समानताको चर्को नारा आयो, माक्र्सको सिद्धान्त पुष्टि गर्दै रुषी खेमाका राष्ट्रहरुले युद्ध छेडे । प्रजातन्त्र र वैयक्तिक स्वतन्त्रतालाई उनिहरुले बिर्से । प्रजातन्त्रलाई आर्थिक समानताको बाधक तत्व ठह¥याए । अर्को तिर अमेरिकी धुरीबाट प्रजातन्त्रको मनमोहकतामा आर्थिक समानतालाई पन्छायर राजनैतिक स्वतन्त्रता र वैयक्तिक स्वतन्त्रतालाई बढवा दिए । यसरी यी दुई राष्ट्रहरुले केही दशक आ–आफ्नै पारामा विश्व राजनितिलाई घुमाए ।

        सन् १९८० को दशकमा आएर विश्व राजनितिले यसको नेतृत्वले कोल्टे फे¥यो । आ–आफ्नो प्रजातन्त्रको पुरानो लिकलाई फेर्न यी दुई धु्रवहरु केहि हदसम्म भएपनि बाध्य हुनुप¥यो । आज प्रजातन्त्र र आर्थिक समानताको बिचमा छाएर रहेको मतान्तर ज्यादै क्षीण भएको छ । प्रजातन्त्र बिना आर्थिक समानतालाई दिगो बनाउन खोज्नु दुवै आत्मसन्तुष्टिको काल्पनिक विलास सावित भएका छन । आज आएर अमेरिकाले आर्थिक समानताको लागि बाध्य भएर कदम चाल्नु परेको छ । भने साम्यवादी रुषमा मिखाईल गोमोचोमले ग्लास्नोस्त र पेरेस्त्रोइका पुन निर्माण र खुकुलोपन भनेर बोल्न विवस हुनु     परेको छ ।

        पुर्वी युरोपमा प्रजातन्त्रको लहर फैलिएको छ । बर्षौदेखि मानिसलाई बन्दी बनाउने बर्लिनको पर्खाल आज गल्र्याम्म ढलेको छ । साम्यवादी चंगुल र रुषी प्रभावका देशहरु हंगेरी, रुमानिया, मंगोलिया, चेकोल्साभकिया, पुर्वी जर्मनी जस्ता कैयौं देशहरुले धेरै बर्षपछि ठुलो बलिदान पछि प्रजातन्त्रको शितल बिहानी पाएका छन । एउटा सहि नेतृत्व पट्टि उन्मुख भएका छन । अधिनायकवादी चंगुलबाट मुक्ति पाएका छन । चीनमा अस्ति भर्खर प्रजातन्त्र र स्ततन्त्रताको माग गर्ने लाखौं जनसमुदायमाथि तियानमेन स्क्वायर चोकमा भएको वर्वरताले साम्यवादी आर्दशतालाई त्यसको नेतृत्वलाई छर्लङ्ग्याएको छ । जनताहरु प्रति तिरस्कारको बिशाल खाडल सिर्जना गराएको छ । कतै यहि खाडलबाटै विश्वबाट साम्यवादको समूह नष्ट हुने त होईन ? स्वतन्त्रता र प्रजातन्त्रको माग गर्ने विद्यार्थीमाथि गोली र बुटले नपुगेर ट्याङ्कले पेलिएको दारुण कथाको श्रवण मात्रले पनि विश्वका कुन चाहि प्रजातन्त्र प्रेमीहरुको आँखा नरसाउँला ?

        विश्व आज साम्यवाद र पुजीबादको थोत्रो आडम्बरलाई त्यागेर तेश्रोवाद पट्टि त्यसको नेतृत्व पट्टि आर्कषित भएका छन । त्यो हो प्रजातान्त्रिक समाजवाद । प्रजातन्त्रका लागि नेतृत्व एउटा अपरिहार्य विषयबस्तु हो । यसका लागि नेतृत्व खराब भयो भने त्यसले तानाशाहालाई जन्माउछ । देशलाई खत्तम मात्र होईन राष्ट्रियतालाई पार्न सक्छ । प्रजातन्त्रको नाममा बम्हलुट गरेर दुनियालाई खत्तम गर्न सक्ने कटु सत्य विश्व इतिहासले देखाएको छ । इरानका शाह, पाकिस्तानका जियाउल हक, रुमानियाका कम्युनिष्ट तानाशाह चाउचेस्को देखि लिएर फिलिपिन्सका मार्कोस सम्मका अप्रीय दृष्टान्तहरु हामीले सुनेका छौं ।            

        दुनियामा प्रजातन्त्रका लागि सृष्टिको उषाकालदेखि आज बिसौ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म धेरै क्रान्तिहरु भईसकेका छन । धेरै मानिसहरुले नेतृत्व लिई सकेका छन तर नेतृत्वको नाममा जसले आफुलाई तानाशाहमा परिणत गरे, नरसंहारमा जोड दिए । तिनीहरु ढिलो चाडो इतिहासबाट कलंकित भएर गिरेका पाईन्छन । संसारमा त्यस्ता नेतृत्व पनि देखिए जसले आफुलाई देश र जनताको सेवामा, प्रजातन्त्र र स्वतन्त्रता लागि सर्मपित गरे ती अध्यावधी इतिहासमा आदरणीय पात्र बन्न सफल भएका  छन । प्रजातन्त्रमा एउटा नेतृत्व श्वासत सत्य हो । यहि सत्यतामा नै आज विश्व मुस्कुराई रहेको छ तसर्थ प्रजातन्त्रको नेतृत्व सहि व्यक्ति र पार्टीले गर्नुपर्छ । खराब र द्धैद चरित्र भएका व्यक्तिहरुको हातमा प्रजातन्त्रको नेतृत्व जाने हो भने क्षण भरमा सुन्दर संसार एउटा डरलाग्दो नरकमा मिल्कन सक्छ भताभुङ्ग र लथालिङ्ग हुन सक्छ ।

        हाम्रो देश नेपालमा प्रजातान्त्रिक आन्दोलन र त्यसको नेतृत्वको प्रारम्भ वि.संं १९०३ मा जङ्गबहादुर राणाले राज्यको सम्पूर्ण अधिकार राजाबाट हत्याएर आफुमा निहित गरेदेखि शुरु हुन्छ । जसलाई नेपालको इतिहासको “कालरात्री” भनेर बुझिन्छ । नेपालको प्रजातान्त्रिक नेतृत्व र आन्दोलनले चोरी घातप्रति घात सहनु परेको छ । १०४ बर्षसम्म जडिएर रहेको राणाशाहीलाई जरैबाट उखेलेर फाल्ने र जनतालाई मुक्ति दिलाउने प्रजातान्त्रिक आन्दोलन २००७ सालको सफल नेतृत्व नेपाली काँग्रेसले गरेको थियो । जसको सफल कमाण्डर वी.पी.कोईराला हुनुहुन्थ्यो । सहि नेतृत्वले गर्दा जनताहरुले प्रजातन्त्रको शितल छहारी पाए । यहि नेतृत्व २००७ साल र २०१७ सालको एक दशकमा प्रति क्रान्तिकारिहरुको षडयन्त्रबाट बच्दै २०१५ सालमा सम्पन्न आमचुनावमा आफुलाई एउटा शसक्त प्रजातान्त्रिक सफल नेतृत्वको रुपमा खडा गराउन सफल भयो । स्वर्गिय बी.पी. कोईराला नेपालको प्रथम प्रधानमन्त्री चुनिनु भयो । विधिको विडम्बना प्रजातन्त्रको धिपधिपे दीप शिखालाई १२ महिना पनि बित्दा नबित्दै तानाशाही दृष्टिले राखेन । फलतः प्रजातन्त्रको नव शिशु माथि बल जफत घाटी निमोठ्ने काम तानाशाह राजा महेन्द्रले गरे । यसरी सैन्य बलका भरमा अकारण प्रजातन्त्रको हत्या गरियो । जुन अधिकारहरु खोसिए । पार्टी माथि प्रतिबनध लागाईयो । नेताहरुलाई जेलबन्द गरियो ।

        जसरी पूर्वी युरोपका जनताहरुले मान्छेलाई कैद बनाउने बर्लिन पर्खाललाई धवस्त पारे ठिक त्यसैको केहि महिना बित्दा नबित्दै नेपाली जनताहरुले त्यसैबाट प्रभावित भएर नेपाली काँग्रेसको (गणेशमान सिंहको घरमा) सम्पन्न भेलाले जनआन्दोलनको तिथी तोक्यो । विश्वका दुई विपरित धु्रव मानिने साम्यवादी र प्रजातान्त्रिक शक्तिहरु कार्यगत एकतामा उभिए । यो नै नेपालको जनआन्दोलन मात्र नभएर विश्वमा अनुकरणिय दृष्टान्त सावित भयो । गणेशमान सिंहलाई कमाण्डर बनाएर शुरु गरिएको जनआन्दोलनको ५० दिन पनि बित्दा नबित्दै पंचायती निरङकुशता जीर्ण पर्खाललाई नेपाली जनताहरुले ढलाई छाडे । “२०४६ साल चैत्र २७ गते” यसरी कैयौं शहिदहरुको उत्र्सगपछि हजारौ योद्धाहरुको विरतापछि नेपाली धर्ति र आकाशमा प्रजातन्त्र आएको छ । यसका पछाडी बलियो नेतृत्व थियो । जसले रैसिबाट दुनियालाई नागरिक बनाएको छ । सम्मानपूर्ण जीवन यापन गर्ने सु–अवसर प्रदान गरेको छ । आजको विश्वमा यो अनुपम नेतृत्व सदा अनुकरणीय बन्नेछ । विश्व राजनितिमा प्रजातन्त्र र स्वतन्त्रता कोस एकता कार्यक्रम सफल नभएको वर्तमान विश्व परिवेशलाई नेपालले समयमै बुझ्नुपर्छ । नत्र देश अधिनायकवादी शासनको लौह शिक्रिमा बाधिन सक्छ । यसका लागि प्रत्येकले सहि नेतृत्वको चयन गर्नुपर्ने  गम्भिर दायित्व आजको वर्तमान नेपालमा देखिएको छ । प्रजातन्त्र भनेको कसैलाई कुर्सी दिलाउन होईन । जनतालाई वास्तविक अधिकार दिलाउन जनतालाई विकास कार्यमा स्वफुर्तः गराउन, कसैको दबाब बिना समर्पित हुन, आफ्नो ब्रम्हले सहि देखेको प्रजातान्त्रिक नेतृत्च्वलाई अंगाल्न प्रजातन्त्रले अभिप्रेरित गर्दछ । यसो भन्दैमा कसैले गर्न नसक्ने कुराहरु गरेर झुठा प्रलापहरु फैलाएर जनताहरुलाई दिग्भ्रमित पारेर नेतृत्व लिने होड चाल्न पाईदैन । आकासमा रोटी फलाउने जस्ता गैर जिम्मेवारीपूर्ण कुरा गर्नेहरुलाई जनताले झुक्याईदिने छन । प्रजातन्त्रको लागि नेतृत्व लिन आज विभिन्न पार्टीहरु विभिन्न छदम नाममा जनतालाई झुक्याउदै छन । यसबाट बचेर सहि प्रजातान्त्रिक नेतृत्वमा नेपालीहरु जुट्नु परेको छ । प्रजातन्त्रको नव कोपिलालाई फुलाउनु फलाउनु छ ।

        यसरी संसारका हरेक क्षेत्रमा विभिन्न व्यक्ति र पार्टीले प्रजातन्त्रको नेतृत्व लिएका छन । प्रजातन्त्रको नेतृत्व सहि व्यक्ति र पार्टीलेगरेको खण्डमा प्रजातन्त्र दिगो बन्छ । यसैमा राष्ट्रको सुन्दर भविष्य र जनताहरुको मुस्कान बर्सिएको हुन्छ । प्रजातन्त्रको नेतृत्वको कुरा गर्दा भारतमा अंग्रेजहरुको कब्जाबाट मुक्ति दिलाई जनताहरुलाई प्रजातन्त्रको विहानी दिलाउने, लोटा र एउटा लट्ठीको भरमा अंग्रेजलाई धपाउने शान्तिका पुजारी, अंहिसाका प्रतिमुर्ति महात्मा गान्धी (बाप्पु) को नेतृत्व सदा अनुकरणीय छ । यसरी विश्वमा महात्मा गान्धी, केनेडी देखि लिएर नेपालका वि.पी. कोईराला, कृष्ण प्रसाद भट्टराई, गणेशमान सिंह, पुष्पलाल प्रधान, मनमोहन अधिकारी, गिरिजा प्रसाद कोईराला सम्मका प्रजातान्त्रिक नेतृत्व प्राग ऐतिहासिक समयदेखि लिएर वर्तमान समयसम्म त्यत्तिकै महत्वपूर्ण छ । यसको सहि छनौटमा मानव समुदायको सुःख, सम्बृद्धि लुकेको छ । यसैमा सबैको भलाई छ । सबैले प्रजातन्त्रको सुखभोग गर्न पाउन कोही प्रजातान्त्रिक हक हितबाट बञ्चित हुन नपरोस् । प्रजातन्त्रको लागि नेतृत्व सहि व्यक्ति र पार्टीले गरोस् । खराब र द्धैध चरित्रका नेतृत्वहरु जहिले पनि विमुख हुन । यो नै आजको आवश्यकता हो ।

प्रस्तुत निबन्ध पोखरा जेसिसद्धारा आयोजित

“जेसिस सप्ताह १९९०”को उपलक्ष्यमा भएको अन्तर क्याम्पस निबन्ध प्रतियोगितामा पश्चिमाञ्चल ईन्जिनियरिङ क्याम्पस पोखराको तर्फबाट सहभागी भई द्धितिय स्थान प्राप्त”

Sunday, January 28, 2018

नेपालमा आधुनिक उर्जाको इतिहास
रामहरि पौड्याल

भरतपुर महानगरपालिका, चितवन
Details of the manufacturer on equipment ‘The English Electric CO. LTD. London’नेपालमा हाइड्रो पावरबाट बिजुली निकालेको इतिहासले एकसय छ बर्ष नाघेको छ | जतिबेला यसप्रकारको बिजुली साउथ एसिया र चाइनासम्म बलिसकेको थिएन |यो प्रोजेक्ट पुरै एशियामा दोश्रो मानिन्थ्यो| सन् १९११मा बेलायती सरकारको आर्थिक र प्राबिधिक सहयोगमा ५०० किलोवाटको चन्द्रज्योति हाइड्रो इलेक्ट्रिक पावरस्टेसनको नाममा उक्त जलाबिध्युत आयोजना सम्पन्न भएको थियो |  यो कार्यकालागि बेलायती सरकारले तात्कालीक०.७१३मिलियन नेपालीरुपैया अनुदान प्रदानगरेको थियो |  यसको समुद्घाटन २२मे१९११ सोमबारका दिन तात्कालीक राजा पृथिबी बीरबिक्रम शाहादेबले टुंडिखेलमा सांझ ६:३०मा बिजुलिको बत्तिको स्विच अन गरेर भएको थियो  | मान्छे हरु त्यो अद्भुत बिजुलिको चम्किलो बत्ति देखेर धेरै दिनसम्म गफिएकाथिए | त्यो गौरबशाली ऐतिहासिक क्षण नेपालको आधुनिक उर्जाको सुरुवातको कोशे ढुंगा थियो | यतिखेर हामी बेलायत र नेपालको दौत्त्यसम्बन्ध स्थापनाको २००औंबर्षगांठ बेलायतको मुटु मानिने लण्डनको केञ्जिङ्ग्टन प्यालेस अबस्थित नेपाली राजदुताबाशमा विभिन्न कार्यक्रमा सहित एकहप्तासम्म धुमधामसंग मनाई रहंदा मलाई इतिहासको त्यो फ्ल्यासब्याकको सम्झना आइरहेकोछ | नेपालको विकास र प्रगातिकालागि एक शताब्दी भन्दा पनि अगाडी बेलायतले शुरुगरेको यो एउटा नमुना प्रयोग थियो | तात्कालिक राणाहरुको दरवार मानिने सिंहदरवार सम्म त्यो बिजुली Pharping_Reservoir2पुर्याईएको थियो | बिध्युत विभागले यसको नाम राणा प्रधानमन्त्रि चन्द्रशम्शेरबाट भएको देख्न सकेन होला र त यो ऐतिहासिक विरासतलाई मात्र फर्पिङ्ग हाइड्रोपावर स्टेसन भनेर परिबर्तन गर्यो | संसारकाहरेकठाँउमापरिबर्तनपछिपुरानादरवार,पुराना शाशकहरु नयाँ क्रान्तिकारीहरुको निशाना बन्ने गर्छन | तिनका शालिकहरु ढलाइञ्छन | तिनका इतिहासलाई नामेट पार्ने कुचेष्टा गरिञ्छ | समयले तिनका क्रान्तिकारी आवेगको मुल्यांकन कालान्तरमा गर्दछ| | यद्यपि राजनैतिक विश्लेषण यो आलेखको अभिस्ट होइन | प्रसंगमा जोडिएको एउटा सानु भाबुकतामात्र |यो पावर स्टेसन काठमाण्डौबाट १२ किमि दक्षिणमा पर्दछ |नजिकैका सातमुले र शेषनारायणका खोलाका पानीलाई प्रयोगगरि बिध्युत निकालिएको हो | २५०किलोवाटका दुइवटा टर्वाइनहरुबाट ५०0किलोवाट बिजुली निकालिएको हो|योप्रोजेक्टमा चारबर्ष ९५०,०००मान्छेले कामगरेका थिए | यो प्रोजेक्टलाई जनरल पद्मशम्शेर जबराले सुपर भिजनर मोनिटरिङ्ग गरेका थिएभने अर्का जनरल मोहनशमशेर र केशब शमशेरले आबस्यक उपकरणको ढुवानी व्यववस्था , लेप्टेनेण्ट देबी बहादुरर सुबेदार हर्ष बहादुरले ओभर हेड ट्रान्समिसन लाइनको निर्माण कार्यगरेका थिए |  इन्जिनियरहरु कर्नेल किशोर नरशिङ्ग राना र कर्नेल कुमार नर्सिङ्ग रानाले प्रोजेक्टको आयोजनाडिजायिनरनिर्माणकोकार्यगरेकाथिए |  इलेक्ट्रिकलइन्जिनियरबरनाउपुवानतेलेयोहाइड्रोपावरस्टेसनकोनिर्माणगरेका थिए |जेनेरल इलेक्ट्रिकलका बेलायती प्रतिनिधि मिस्टर लिंजले उक्त हाइड्रोपावरको जडान र सुसंचालन गरेका थिए | इतिहासको एउटा रोमान्चक धरोहर बनेको देशको यो एउटा गर्बगर्न लाएक सुरुवाती प्रोजेक्ट ऐले संचालनमा छैन | यसलाई उर्जाको बिकाशक्रमको ठुलो बिरासत ठानेर म्युजियममा परिवर्तन गरिएको छ |   | त्यतिमात्र नभएर यो ठाउँलाई उर्जाको अनुसन्धान र विज्ञानको प्रयोशालाका रुपमा नमुना पावर स्टेसनकारुपमा उब्याइयेको छ | जलस्रोत मात्रन भएर , सोलार , बायु , बायोमास लगाएतका नविकरनीय उर्जाकै प्रयोगशालाकारुपमा एउटा सम्मानित उर्जाकै तीर्थस्थलका रुपमा सरकारले उभ्याएको छ | नेपालको इतिहासमा बिजुली बत्ति बलेको त्योजेठ९ गतेलाई राष्ट्रिय उर्जा07 Nepal Electric Authority Pharping Hydropower Station Nepal 100 years old electronic powerhouse in ASIAदिवसको रुपमा मनाउदै आएकोछ |
देशको यो उर्जाको सुरुवाती प्रबेगलाई नेपालले बिगत१०६ बर्षसम्म राम्रोसंग बढाउन हुर्काउन नसक्नुनै देशबिकाशको एउटाठुलोअबरोध बन्योभन्नु किमार्थ गल्ति हुने छैन | यत्रा बर्षमा खोइ हामीले कटाउन सकेको उत्पादनलाई १,०००मेघावाट ?हरेक पटक सरकार बदलिएसंगै देशकोउर्जासंकट समाधान गर्ने नाममा कतिवटा आयोग बने ?कतिपटक यो मुलुकलाई उर्जा संकटकाल घोषणा गरियो ?तिनले उर्जाको बिकासमा कस्तो भूमिका खेल्यो इतिहासले कुनैदिन मुल्यांकन गर्नेछ |देशबिकासको एउटा मेरुदण्ड उर्जा हो त्यो नैकम्जोर भएपछि कसरि बन्छ देशबिकासको ठुलो महल? भासण त हामीले धेरै सुनेउ दसबर्षमा १०हजार मेघावाट, बीस बर्षमा २०हजार मेघावाट , बिजुलीको छेलोखेलो , जलश्रोतको धनि देश बिजूलि बेचेर सम्पन्नताको सगरमाथा चढ्नु चडेउ | यतार्थ मा हामी अझै छिमेकीले दिएको भिक्ष्याटन रुपी लगभग ४०० मेगावाटको बिजुली बाँडेर लोडसेडिङ्ग समाप्त पारेको जस लिनलाई ढ्याङ्ग्रो पिटीरहेका छौँ |नेपालका एकजना नेताले आफु प्रधानमन्त्री हुँदा हावाबाट बिजुली निकाल्ने कुरा गरे| सबैले ओलीको बोलीलाई हाबामैImage may contain: 8 people, people standing उडाइ दिए | ग्यासको पाइपलाइन जोडेर घरघरमा पुर्याउने सपना सुनाए कसैले पत्त्याएनन |  तिनै नेताका एउटा उर्जामन्त्रि गोकर्ण बिस्टले आफु मन्त्रिहुँदा एउटा ठुलो उत्साहका साथ राम्रा कामको थालनी गरे | नेपाल बिध्युत प्राधिकरणको बाकि बक्ययूता नतिर्नेका विरुद्ध आफै लाइन काट्दै हिंडे | जनताकोआशा भरोसोका महानपात्र बने | राम्रो काम गर्ने ती मन्त्रिलाइ अर्कोपटक हटाइयो र राधा ज्ञवाली नामकी सजिलीपात्रलाई ओलीको छायाका रुपमा स्थापित गरियो | उनको कार्यक्षमता र उनले गरेका कामका बारेमा हामीसबैलाई थाहाछ | यो देश बनाउने हो भने नेताहरु भासण होइन हामीलाई गोकर्णबिस्ट , जनार्दन शर्मा गगन थापा र नविन्द्रराज जोशीहरु चाहिन्छन |
नेपालीले खोलेको बेलायतको सुके कम्पनिलाई हावाको काम गर्ने जिम्बेबारी दिने का मले ती सबै कार्यको एउटा पाटो छर्लंग पार्दैनर ? हामी पढेलेखेका मान्छेहरु बेलायत सम्म पनि नेताका गुलामी गर्न छाडदैनौं | आफ्ना नेताले जेभने पनिजेगरेImage may contain: 2 people, people standingपनि चुइक्क बोल्दैनौ र गल्ति रअब्जसजति अरुलाई पन्छाएर आफु महान दार्शनिक भएको नाटक गर्छौं |तिनै नेतालाई एअरपोर्ट देखि नै भिड जम्मा गरेर खादा र मालाले पुर्छौँ| कक्टेल डिनरले टन्न पारेर आफ्नो अभिस्ट पुरा गराउने प्रपनच मिलाउचौं| | खोइ हामीले सिकेको दसकौं बेलायत बसेर ?नेताहरुलाई विदेशको राम्रो कुरा देखाउँ बुजाउँ | अन्तरक्रिया गरौँ देशबन्ने बनाउने|पार्टीको पुङ्ग्न पुछरको दलालीले केहि गर्दैन | हामी बिदेसिनुपरेको यिनै नेताहरुको अकर्मंद्यताले हो | असक्क्ष्मताले हो | यिनलाई कृपया नबोकौं |हामी कछुवाका चालमा हिडेउ संसार रकेटझैं उड्यो | हामी हिजोको इतिहास हेरेर तेइ गतिमा बढ्नसकेनौं संसार धेरै माथि पुगिसक्यो उर्जाका सम्पूर्ण अवसरहरुलाई उनीहरुले प्रयोग गरे |

 नेपालमा आधुनिक उर्जाको विकास क्रम(१९११–१९८५)
प्लान्टको नाम
जडित क्षमता (किलोवाट)
कार्य पुरा भएको बर्ष
सेती (पोखरा)

श्रोत: नेपाल बिध्युत प्राधिकरण

बिगतका कमि कमजोरीहरुबाट सिक्दै देश बिकासका लागि नबिकरनीय उर्जाका माध्यमले इनर्जी मिक्सको सत्यलाई चिन्दै नेपालले आफुसंग भएका प्रचुर जलाबिध्युत, सौर्य ,बायु , बायोमास सबैलाई संसारका बिकसित रास्ट्रहरुले अपनाउंदै गरेको अन्तरास्ट्रिय ट्रेन्डलाइ स्वीकार्दै नेपालले अगाडी बढ्नु पर्ने देखिञ्छ | लघु जलबिध्युत , उन्नतपानीघट्ट , अफग्रिड सोलार , बायु , बायो मास सबैलाई राष्ट्रिय आबस्यकता अनुसार आफ्नो इनर्जी मिक्स्मा मिसाउदै नेपालले अगि बढे गन्तब्य टाढा छैन|
“हिड्छन्हेर हिंडी रहेर कमिला हज्जार कोशौं पर !
पुग्दैनन न उडी गरुढ़ पनि ता तेइ पांच बित्तै पर !!”

सम्प्रति: संयुक्त अधिराज्य बेलायत