Labels

Total Pageviews

Monday, September 19, 2011

नेपालमा ६.८ रेक्टर स्केलको भूकम्प


काठमाडौँ, असोज १ गते । भारतको सिक्किम आसपास केन्द्र भएको ६.८ रेक्टर स्केलको भूकम्पबाट नेपालमा भौतिक संरचना भत्कँदा पाँचजनाको मृत्यु भएको छ भने थुप्रै घाइते भएका छन् ।

नेपाली समय साँझ ६ः२५ बजेको सो भूकम्पको धक्का राजधानीलगायत नेपालको पूर्वी भाग र पश्चिममा लमजुङसम्म महसुस भएको जानकारी लैनचौरस्थित राष्ट्रिय भूकम्प मापन केन्द्रले दिएको छ ।

भूकम्पपछि काठमाडौँमा मात्र भागदौड गर्ने क्रममा ३२ जना घाइते भएका छन् । भूकम्पबाट भएको धनजनको क्षतिको पूर्ण विवरण आउन भने बाँकी छ ।

साँझ ६ः२५ बजेको सो भूकम्पको कम्पनपछि राति ८ः१५ बजेसम्म भूकम्पपछिका स-साना धक्का -आफ्टर सक)हरू निरन्तर रेकर्ड भएको सो केन्द्रले जनाएको छ । केन्द्रका प्राविधिक अधिकृत डिल्लीराम तिवारीले आजको भूकम्प ६.८ रेक्टर स्केल मापन गरिएको जानकारी दिनुभयो ।

भूकम्पका कारण लैनचौरस्थित बेलायती दूतावासको पुरानो पर्खाल भत्कँदा त्यसबाट पुरिएर मृत्यु हुनेमा गोरखा मुल्मीचौर गाविस-६ घर भई हाल काठमाडौँ लैनचौर बस्ने वर्ष ३६ की साजन श्रेष्ठ, निजकी आठ वषर्ीया छोरी अनिता श्रेष्ठ र सिन्धुली घर भई राजधानीको सामाखुसी निवासी १९ वषर्ीय वीरबहादुर माझी रहेका छन् । मृतक श्रेष्ठद्वय बा. ९ प २६४७ को स्कुटरमा निवास जाने क्रममा पर्खालले पुरिएका थिए भने माझी पैदल हिँड्दै गर्दा पर्खालले पुरिएको प्रहरीले जनाएको छ ।

यसैगरी, सुनसरीको धरानमा भूकम्पले घर भत्केर मृत्यु हुनेहरूमा ओखलढुङ्गा घर भई धरान नगरपालिकामा बसोवास गर्ने २२ वषर्ीय सन्तोष परियार र तीन वषर्ीय विमल परियार रहेको गृह मन्त्रालयले जनाएको छ ।

यो भूकम्प वि.सं. १९९० सालपछिकै दोस्रो ठूलो भूकम्प भएको सो केन्द्रले जनाएको छ । त्यसबेला ८.३ रेक्टर स्केलको भूकम्प जाँदा १६ हजार मानिसले ज्यान गुमाएका थिए ।

आजको भूकम्प २०४५ साल भदौ ५ गतेको भन्दा ठूलो हो । २०४५ सालमा ६.५ रेक्टर स्केलको भूकम्प गएको थियो । त्यसबेलाको भूकम्पमा परी ७२१ जनाले ज्यान गुमाउनुका साथै ठूलो जनधनको क्षति भएको थियो । १९९० सालको भूकम्पको केन्द्रबिन्दु भोजपुर रहेको थियो भने २०४५ सालको भूकम्पको केन्द्रबिन्दु उदयपुर थियो ।

"आजको भूकम्पको केन्द्रबिन्दु सिक्किममा परेकै कारण विगतमा जस्तो ठूलो क्षति भएन" केन्द्रका भूकम्पविद् डा. सोमनाथ सापकोटाले भन्नुभयो- फरसक - मूल भूकम्प अघि आउने कम्पन) नभएकाले ठूलो क्षति भएन ।

काठमाडौँबाट करिब तीन सय किलोमिटर टाढा भूकम्पको केन्द्रबिन्दु भएकाले राजधानीमा प्रभाव कम परेको उल्लेख गर्दै डा. सापकोटाले भन्नुभयो- राजधानीमा विनासकारी भूकम्प आउँछ भन्ने हल्लाले साइकोलजिकल असर बढी परेको छ । त्यसैले धेरैले आत्तिएर भाग्ने हुँदा घाइते भए ।

उहाँले आजको भूकम्प 'आफ्टर सक' -मूल धक्कापछि आउने कम्पन) भएकाले ठूलो क्षति नभएको दाबी गर्नुभयो । आजको मूल भूकम्पको कम्पन ६ः२५ बजे ४० सेकेन्डसम्म रहेको थियो र त्यसपछिका आफ्टर सक १८ पटकसम्म मापन गरिएको उहाँले जानकारी दिनुभयो ।

भूकम्पपछि राजधानीका अधिकांश बासिन्दा आफन्तजनको अवस्थाको बारेमा बुझ्न आतुर देखिन्थे तर त्यही समयमा फोन अवरुद्ध भएकाले मानिसको अनुुहारमा भय, चिन्ता र खिन्नता देखिन्थ्यो । आइतबार साँझ अबेरसम्म प्राप्त जानकारी अनुसार भूकम्प शक्तिशाली भएर पनि विगतको तुलनामा धेरै ठूलो क्षति नपुगेको गृह मन्त्रालयले जनाएको छ ।

भारतको सिक्किम केन्द्रबिन्दु रहेको आजको भूकम्पको असर पूर्वी नेपालका पहाडी जिल्ला ताप्लेजुङ, सङ्खुवासभा, तेह्रथुम, पाँचथरलगायतका जिल्लामा बढी परेको गृह मन्त्रालयका प्रवक्ता एकराज नेपालले बताउनुभयो । यसबाहेक भारतको सिक्किम, असाम, दिल्लीलगायतका ठाउँमा पनि भूकम्पको ठूलो धक्का महसुस गरिएको जनाइएको छ ।

गृह मन्त्रालयका अनुसार भक्तपुरमा १४ घर, सानोवेसीमा एक, डिल्लीबजारको भद्रगोल जेल, स्युचाटारमा दुई, सामाखुसीमा एक, धनुषाको सीमा प्रहरी चौकी, रामेछापमा तीन, सङ्खुवासभामा १६ घर ताप्लेजुङको सुरुङ्खिममा आठ, साँखुमा एक, नुवाकोटमा छसमेत ५४ वटा घर तथा कार्यालय भत्केका छन् ।

सह प्रवक्ता नेपालले राति अबेर दिएको जानकारी अनुसार भूकम्पबाट प्राण बचाउन भाग्ने क्रममा घरबाट हामफाल्दा मैतीदेवीमा दुईजनाको खुट्टा भाँचिएको, सेन्टर जेलमा भागदौड हुँदा दुईजना घाइते भएको, मोडेल हस्पिटलको छतबाट हामफाल्दा चारजना सख्त घाइते भएको र उनीहरूको राजधानीका विभिन्न अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ ।

राति ११ बजे यो समाचार तयार पार्दासम्म ताप्लेजुङ बजारको एक घर र काठमाडौँस्थित महेन्द्रबहालको एक पुरानो घरमा आगलागी भएको जानकारी प्राप्त भएको छ ।

केन्द्रका जिम्मेवार पदाधिकारीको मोबाइलमा 'सेस्मिक एलार्म' प्रविधि जोडिएकाले चार रेक्टर स्केलभन्दा ठूलो भूकम्प आउने वित्तिकै जानकारी प्राप्त हुने प्राविधिक अधिकृत डिल्लीराम तिवारीले जानकारी दिनुभयो ।

जानकारहरूका अनुसार विश्वका एक सय ९८ मुलुकमध्ये भूकम्पीय विपतको जोखिमका दृष्टिले नेपाल ११ औं स्थानमा पर्छ । १९९० को माघ २ मा ८ दशमलव ४ रिक्टरस्केल क्षमताको भूकम्प जाँदा ३ हजार ८ सय ५० पुरुष र ४ हजार ६ सय ६९ महिला गरी ८ हजार ५ सय १९ जनाको ज्यान गएको थियो भने घर, विद्यालय, देवालय र पाटी पौवा तथा सार्वजनिक भवन गरी झन्डै दुई लाख सात हजार सात सय ४० संरचना भत्किएको थियो ।

२०४५ सालको भदौ ५ गते बिहान ४ बजे उदयपुर जिल्लामा केन्द्रविन्दु भएर गएको ६ दशमलव ६ रेक्टरस्केल क्षमताको भूकम्पले निकै ठूलो क्षति पुगेको थियो । त्यतिबेला ७ सय २१ जनाको मृत्यु भएको थियो भने ६५ हजारभन्दा बढी संरचना ध्वस्त भएका थिए । २०२३ र २०३७ सालमा सुदूरपश्चिमका दार्चुला, बैतडी र बझाङ जिल्लामा गएको भूकम्पमा करिब एक सय २० जनाको ज्यान गएको थियो ।

गृह मन्त्रालय र जापान सहयोग नियोग -जाइका) ले सन् २००२ मा गरेको संयुक्त अध्ययन प्रतिवेदनले नेपालमा १९९० सालको माघ महिनामा गएको ८ दशमलव ४ रेक्टरस्केल क्षमता बराबरको भूकम्प गएमा राजधानीमा मात्र ४० हजार जनाको ज्यान जान सक्ने र ९५ हजार घाइते हुनुका साथै ६० प्रतिशतभन्दा बढी संरचनता ध्वस्त हुने देखाएको छ ।

भूकम्पीय जोखिमका हिसालबे काठमाडौं दोस्रो स्थानमा रहेको मध्य अपि|mकी राष्ट्र एल्साल्भाडोरको राजधानी सान्साल्भाडोरभन्दा ६ र जापानको सबैभन्दा बढी संवेदनशील सहरभन्दा करिब २ सय गुणाले बढी जोखिमपूर्ण मानिन्छ ।

भूकम्प प्रविधि राष्ट्रिय समाजले गरेको एक अध्ययनअनुसार काठमाडौंका ९० प्रतिशत भवनहरू भूकम्प प्रतिरोधी प्रविधिको प्रयोग नगरीकन निर्माण गरिएका छन् । राजधानीलगायत मुलुकका करिब ८० प्रतिशत संरचना भूकम्पीय जोखिममा रहेको जानकारहरूको दाबी छ ।

भू-गर्भविद् डा.सुबोध ढकाल काठमाडौंमा केन्द्रविन्दु बनाएर ठूलो भूकम्प आए माटो जडित कच्चा इँटा तथा गुणस्तरहीन निर्माण सामग्रीबाट बनेका जोखिमयुक्त घरसहित राजधानीलाई जोड्ने बाह्य सडक सञ्जाल र त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलसमेत अवरुद्ध हुन सक्ने जोखिम रहेको बताउँछन् ।

यसैबीच, आज बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले भूकम्पपीडितहरूप्रति सहानुभूति प्रकट गर्दै मृतकप्रति श्रद्धान्जलि अर्पण गर्ने निर्णय गरेको छ ।

बैठकले मृतकका परिवारप्रति समवेदना व्यक्त गर्दै धनजनको क्षतिप्रति दुःख प्रकट गरेको छ । साथै, मन्त्रिपरिषद् बैठकले क्षतिको विवरण सङ्कलन गर्न तथा उद्धार र राहत कार्यमा सक्रिय हुन मातहतका सबै निकायलाई निर्देशन गर्ने निर्णयसमेत गरेको छ ।

Ø भूकम्प आउँदा जोगिने दश उपाय विज्ञहरुले दिएका छन्-
-
आफू र आफ्नो परिवारका लागि सुरक्षित ठाउँ पत्ता लगाउने।
-
झट्का थाहा पाउनेबित्तिकै आगोको स्रोत तत्काल बन्द गर्ने।
-
हतारमा आत्तिएर बाहिर नभाग्ने।
-
कम्तीमा एउटा ढोका खोल्ने।
-
घरबाहिर हुँदा टाउको सुरक्षित राख्ने र जोखिमयुक्त वस्तुबाट बच्ने।
-
डिपार्टमेन्ट स्टोर वा प्रदर्शनी हलजस्ता ठूला व्यावसायिक केन्द्रमा हुँदा त्यहाँका सुरक्षाकर्मी वा कर्मचारीले भनेबमोजिम गर्ने।
-
सवारी साधन चलाउँदा बायाँतर्फ मोडेर पार्क गर्ने। निषेधित क्षेत्रमा नलाने।
-
पहिरो, ढुंगा, तथा चट्टान आदिबाट सावधान रहने।
-
सुरक्षित ठाउँतर्फ जाँदा अत्यावश्यक थोरै सामान मात्र बोकेर हिँड्ने।
-
हल्लाको पछि नलाग्ने। सही सूचना प्राप्त भएपछि मात्र सुरक्षित स्थलतर्फ लाग्ने।

Saturday, September 17, 2011

फरवाडेड म्यासेज

http://http//ia600409.us.archive.org/31/items/RamhariPoudelBhawana/RamhariPoudelBhawana.mp3

फरवाडेड म्यासेज
रामहरि पौड्याल
भरतपुर १२/१९३, चितवन

चम्किला बत्तीहरुको झिलिमिली प्रकाशमा उज्ज्यलिएको छ वातावरण सहरका हरेक चोक र गल्लीहरु क्रिसमस ट्री र तिनमा सजाईएका रंगिन बत्तिहरुसंगै टलकिएका छन् सहर सजिएको छ आधुनिक फेशन र ग्ल्यामरको केन्द्र बनेर सपिंग मलहरु, डिपार्टमेन्ट स्टोरहरू खचाखच भरिएका छन् तन्नेरी ग्राहकहरुको क्रिसमस क्रेजसंगै तिनका उत्साहलाई बतावरणको हिमाच्छादित धर्ती प्रतिकूल देखिदैन माइनस पांचको चीसोले क्रिश्मस सपिंगको भिडलाई रोक्न छेक्न सकेको छैन सबैखाले सपिंग मलहरु बतानुकुलित तातोसंगै स्वागतातुर देखिन्छन आफ्ना ग्राहकहरुको सेवामा

युरोप पश्चिमाहरुको सभ्यता र संस्कृतिको नमूना बिकाश, निर्माण र मानवीय प्रगतिको चरमोत्त्कर्ष लण्डन वोर्ल्ड क्यापिटल सिटि व्हीच नेभर स्लिप फरक छैन दिन हो की रात ? मान्छेहरुका समुन्द्र र तिनका ब्यस्तत्तम दैनन्दिनी फराकिला बाटाहरु, सलल बग्ने कारहरुका लामा लामा लाईनहरु तिनले फाल्ने उज्ज्याला बत्तिहरुको चम्काई मानौ स्वोर्गतिरको दिब्य यात्राझैँ लाग्दछ हो ! यही दिब्य यात्राको लस्करमा लामबध्द संसार भरका इमिग्र्यान्टहरु काले,गोरे, गहुँ गोरे, अग्ला, होचा संसारका सबै खाले मान्छेलाई देख्न र बुझ्न पाइन्छ एकै थलोमा
बेलायतको ब्यस्त बास्तबिकतामा मन फुकाएर घुम्ने , फिर्ने समय निकाल्ने भनेको यस्तै क्रिसमस, न्यु इयरको लामो छुट्टीमा हो साथी भाइहरुसंग भेट घाट, रमाइलो ठाउको दृश्यावलोकन सबैको कार्य सुचिमा यतिखेरै जुर्दछ मैले पनि यस्तै रंगिन सपना साँचेथे रमाइलो गरि बिदा मनाउने दिनहरुको उत्सुकतापूर्ण पर्खाई रमाईला दिनहरुका नजिकिदै थिए

एकदिन कामबाट फर्के पछि मैले आफ्नो इमेल चेक गरें लापटपमा मेरा बिस्थारित नजरहरु टक्क एउटा इमेलको फरवाडेड म्यासेजमा गएर अडिए ‘’ हेल्प नेप्लिज वुमन सेभ हर लाइफ, ब्रिंग ब्याक दि स्माइल अन हर किड्स ’’ कैलेकाइ नियति किन यति बिघ्न किर्तघ्न भइदिन्छ एउटी हुनाहार फूलका बिरुद्ध ? तिनका आश्रीत ससाना नालाबालाका बिरुद्ध ?? बिचरी ३१ बर्षकी ऊ मिर्त्युसंग लडिरहेकी छ, हात फैलाई रहेकी छ सहयोगको थापेर भीख जीवनको एकातिर रक्त क्यान्सरको प्राणघातक माहारोग, अर्कातिर तीन तीनवटा कलिला सन्तानहरुका बाच्ने तीब्र जीवनेक्षा र बीचमा असाय ऊ आधुनिक चिकिस्ता बिज्ञानले जति प्रगति गरेको भएपनि गरीब अबलाहरुले सस्तो मूल्यमा मुकुक भित्रै बोन म्यारो ट्रान्सप्लान्टको सुबिधा कहिले पाउलान ? मिर्गौलाको सस्तो र सुलभ प्रत्यारोपण स्वदेस भित्रै कहिले होला ?? मेरा भावनात्मक जिज्ञासाहरुको उपक्रम बिरयी कथाले तुरुन्त द्रवित मलाई श्रीमतीले साथ दिन्छिन् ‘एक थुकी सुकी, हजार थुकी नदी ’ सहयोग न हो कसैको सानो सहयोगले एउटी हुनहार युवतीको जीवन बाँच्दछ भने १०/२० पाऊण्ड भगवानका नाममा यो फेस्टिव सिजनमा सबैले दिदिए बिचरीको जीवन बचाउन सकिने थियो कलिला नानीहरुले अल्पायुमै आमाको मायाबाट टाढिनु पर्ने थिएन हामी दम्पती यहि कल्पिदै सबैलाई इमेल फरवाड गरेउँ सम्पूर्ण इस्टमित्र, साथी संगाती सबैलाई सहयोगको अनुरोध गरेउ धन्य छ प्रविधि इमेल इन्टरनेटको क्षण भरमै हाम्रा अनुरोधहरू सम्प्रेषित भए ग्लोब भरि वेब पेज सहित बिचरिका तीन तीन नालाबलाहरुको तस्बिर, डाक्टरी सिफारिस सहितको प्रतिलिपि संग्लग्न हाम्रो फरवाडेड म्यासेजले कसो मान्छेहरुको मन नछोला र ?

बेलायतमा पनि नेपालीहरुको संख्या ह्वात्तै बढेको छ आजभोलि पूर्व गोर्खा आर्मीहरुले स्थाई रुपमा बेलायत बस्न पाउने नियम बनेपछि नेपालीहरुको संख्या पनि लाखबाट माथि पुगिसकेको अनुमान गर्दैछन् यतिधेरै नेपालीहरुको महासागरमा मात्र केहि सयले दस/बीस पाउण्ड क्रिस्मस र निउ इयरको नाममा हाम्रो झोलीमा हाली दिए ती अभागी बैनीलाई बचाउन र तिनका सन्तानलाई अल्पायुमै मात्री वियोगको पिडाबाट बचाउन सकिन्थ्यो सम्भाब्य सहयोगका अनुमानमा हामी दम्पतीका दिनहरु कौतुहल्तापूर्ण रहे हामीले आफ्ना घुम्ने फिर्ने कार्यक्रमहरु स्थगन गरेउ तत्कालीक मैले त्यो बिदा भरि ड्रिंक नगर्ने संकल्प गरे हामी मानवीय अभियानमा जुटी रह्यो
क्रिश्मस र निउ इयर शुभकामना आदन प्रदानको बाढीको समय मोबाइल फोन, इमेलले कति सजिलो बनाइदिएको छ दुनियालाई एउटै टेक्स्ट म्यासेज, एउटै इमेल फर्वाड गर्दियो सबैलाई कति सजिलो ? सयौं टेक्स्ट म्यासेज आउने हामीलाई यो साल गजब भयो एउटै म्यासेज आएन मेरी क्रिसमसको, हेप्पी निउ इयरको कसैलाई फोन गर्यो भेटै हुदैन, सबै तर्किन्छन पर पर
‘’ हैन मेनुका के भो
यस्तो अचम्ब ?’
‘पख्नुस हइ म ट्रीक गर्छु ‘ उनले मोबाइल समातिन् र सेटिंग मिलाईन् हाम्रो नम्बर डिस्प्ले नहुने गरि अनि तमसिन मोबाइल घुमाउन
‘’हेलो भाउजु पो अर्कैको भनेर उठाएको आइडी डिस्प्ले नदेखेर ’’
बिजी छौ काममा ........
क्रिश्मसमा पनि काम?.......
........................
खै के हो ??

सधै अनलाइन हुनेहरु एपियर अफ लाइन भै दिन्छन् हामीलाई अनलाईन् देखे पछि हामी दम्पती आजित भइयो अचानक सबै साथी संगातीहरुमा देखेएको यो अस्वाभाविक परिवर्तनले मनभरि ग्लानी भो यसरी सबैलाई चिडाउनु पर्दा के यी सबै व्यवाहारको एउटै कारण त्यहि सहयोगको लागि प्रेषित फरवाडेड इमेल म्यासेज नै थियो त ? हाम्रा मनमा साथीभाइहरुका यी अनपेक्षित रहस्यमयी व्यवहार एउटा जटिल प्रश्न बनेर घुमि रहेछ घुमि रहेछ
‘‘राजनीतिक स्वार्थकालागि, नेताहरुलाई खुसि पार्नाकालागी, बियर ककटेल पार्टीकालागि हामीहरु कति पैसा उठाउछौ ? बिसुद्ध मानवीय जीवन रक्षा त्यो पनि एउटी तीन तीन सन्तानकी आमा अल्पायुमा मर्दै छ रक्त क्यान्सर देश भित्रै छैन कुनै उपचार भगवानकै अनुकम्पाले बेलायत आउने सौभाग्य , पाउण्ड कमाउने अहोभाग्य पाएका हामीहरु किन १०/२० पाउण्ड दान गरेर भगवानप्रति धन्यबाद टक्र्याउने अबसर गुमाउछौ ?’’ विरक्तिएका मेरा मन भरी खेल्ने यस्तै यस्तै भावनाहरु आर्थिक सहयोगका लागि अनुरोध गर्दा गर्दै थाकेका मेरा हातहरु कसैको जीवन रक्षाकालागि लागिपरेका मेरा आस्थाहरु

मान्छेहरुको पहिचान दुखमै हुदो रहेछ यति ठूलो ब्रमाण्डमा कति धेरै मान्छेहरु ? तथापि अर्काको दुखलाई पनि आफ्नै परिवारको मान्छेजस्तै ठान्ने पनि देखिए र देखिए बाल नदिने पाषणहिर्दयी पनि चन्दा माग्ने काम जीवनमै गर्न नपरोस कसैलाई कायल भइयो हामी दम्पती आफन्त र चिनेजानेका भन्दा नचिनेका अजनबीहरुले हाम्रो अभियानलाई यति साथ दिए की तिनका गुणलाई जीवनमै सायद तिरेर सकिएला हामीले तिनलाई साचो भगवान ठानेका छौ जसले हाम्री बैनी चुनुको जीवन रक्षाकालागि मागिएको झोलीमा सप्रेम सहयोग गरे दानबीर कर्णरुपी भवानी मनहरु भएका डाक्टरहरु भेटिए, अजस्र मनका धनी दिलै देखि रोशन बलेका पनि देखिए ठूला ठूला राजनीतिक कुरा गर्ने र आपद परेर गुहार्दा सूको नझार्ने महान नेताहरु बग्रेल्ती भेटिए जेहोस परदेशी भूमिमा एउटी चेलीलाई बचाउनकालागि गरिएको हाम्रो कदमलाई साथ दिने सबै सबैलाई दिल देखि हाम्रो हार्दिक अभिबादन यस्ता सहयोगी भावनाहरु सदै रहिरहोस सबै सामु बचाउन सकियोस सबै मिलेर दुखमा परेकाहरुलाई मर्नु नपरोस कसैले ससानो सहयोगको अभावमा आमाहरु नगुमाउन ससाना नानीहरुले अल्पायुमै चेलीबेटीहरु बुवा दाजुहरु, काका मामाहरु सबैलाई बचाउन सकियोस यस्ता दैबी बिपती र रोग महारोगसंग लड्न एउटा राष्ट्रिय कोष स्थापना गर्न सके बेलैमा सबैले गछेअनुसारको दान अभियानको महासन्देश र महापुराण समयमै लगाउनु पर्ने संदेश सहितको फरवाडेड म्यासेज सबैलाई पठाउन ढिला भै सकेन र ? मरेपछि दान दातब्य गर्ने गराउने परमपरामा सानो सुधार गरि जिउदै सकेको दान गर्ने र आफ्ना दानले कसैको जीवन बाचे बचाएको, हाँसे हसाएको आफ्नै आँखाले देखेर मर्ने नया परिपाटीको फरवाडेड म्यासेज देश विदेशका सबैलाई पठाउन सके कसो होला ??

सम्प्रति: संयुक्त अधिराज्य बेलायत
शिक्षा: एम. एस. एम. ई / बि.एस. इलेक्ट्रिकल इंन्जीनियरिंग
जन्म: भरतपुर,१२/१९३, चितवन
पहिलो प्रकासित कथा: ‘’अविरल यात्रा: रोमान्चक द्वोन्दहरु’’ बर्ष १२, अंक २, पूर्णाङ्क ४४ समकालीन साहित्य
पुरुस्कार: बिध्यालय, महाविद्यालयहरुमा आयोजित कबिता, निबन्ध, बक्त्रितोव कला प्रतियोगितामा पुरस्कृत
भर्मण: भारत, जापान, फिलिपिन्स, सिंगापुर, संयुक्त अधिराज्य बेलायत, फ्रान्स
गरिमा,मधुपर्क, समकालीन साहित्य, मिर्मिरे, अभिव्यक्ति, तन्नेरी,बिमोचन आदि पत्र पत्रिकाहरुमा दर्जनौ कथा, लेख रचनाहरु प्रकासित, सिनर्जी एफ.एम. चितवन, हिमाली स्वोरहरु सामुदायिक रेडियो अमेरिक बाट नियात्रा र कथाहेरु प्रसारित,
इमेल: rhpoudyal@gmail.com


















































































Tuesday, September 6, 2011

जलविद्युत्मा लाइसेन्सको व्यापार

जलविद्युत्मा लाइसेन्सको व्यापार

भाद्र १९ - 2068
समग्रमा असफल मानिएको पूर्ववर्ती झलनाथ खनाल सरकारको साढे छमहिने कार्यकालमध्ये ऊर्जामन्त्रीको ४ महिने कार्यकाल भने सफल मानियो । मन्त्री दबाब र प्रभावको उपेक्षा मात्र गरेनन्, प्रलोभनबाट पनि मुक्त रहे । छिटो र सजिलोसँग अकुत सम्पत्ति कमाउने प्रलोभनबाट माथि उठ्न आत्मबल/इच्छाशक्तिले मात्र पुग्दैन, पत्नी, छोराछोरी, बाबुआमा, दाजुभाइ, सालासालीजस्ता पारिवारिक सदस्यहरूको आत्मसंयमको पनि आवश्यकता पर्छ । अधिकांश भ्रष्टहरूले आफ्नो परिवारको समृद्धिका लागि भ्रष्टाचार गरेको देखिन्छ, व्यक्तिगत लोभलालचको अलावा ।

जलविद्युत् लाइसेन्सको 'व्यापार' भने अत्यधिक हुने तर उत्पादन भने नहुने समस्या निराकणार्थ 'जलविद्युत् अनुमतिपत्र व्यवस्थापन -आन्तरिक) कार्यविधि, २०६८' ऊर्जा मन्त्रालयबाट २०६८ भदौ मा लागू गरिएको छ । हुन पनि लाइसेन्सको तुलनामा विद्युत् उत्पादन नहुनाले विद्युत् संकट भोग्नुपरेको

हो । उत्पादन गर्ने नाममा १४ सय ४४ मेगावाट क्षमताका लागि ६३ वटा लाइसेन्स जारी भएको छ । जसमा ६ सय ५२ मेगावाट जडित क्षमता भएका आयोजना मात्र उत्पादनरत छन् । कुल २० हजार ९ सय ९६ मेगावाट क्षमताका लागि ५ सय २५ वटा सर्वेक्षण लाइसेन्स जारी भएकोमा 'आकाशको फल आँखा तरी मर' को स्थिति छ ।

लाइसेन्स पाएकामध्ये धेरैजसो वित्तीय हैसियत छैन । लगानी परिचालन गर्ने नाममा लाइसेन्स बिक्री गरेर शुभलाभ गर्ने प्रवृत्ति बढेको छ । लगानीकर्तालाई लाइसेन्स बुझाएर परियोजना कम्पनीमा निःशुल्क सेयर पुँजी प्राप्त गरेर लाइसेन्स भजाउनेहरूको खेल बढिरहेको छ । अर्थात् लगानी गर्ने क्षमता भएका वास्तविक लगानीकर्ताको पहुँचमा लाइसेन्स छैन र लाइसेन्स हुनेसँग पैसा छैन । लगानी खोज्ने नाममा कतिपय लाइसेन्समा ओथारो बसेको अवस्था छ । कतिपय लाइसेन्सवालाहरू सर्वेक्षणका लागि समेत लगानी गर्न सक्दैनन् । अन्य आयोजनाहरूको प्रतिवेदनहरूबाट नक्कल गरी टालटुले प्रतिवेदन तयार गरी लाइसेन्सको अस्तित्व वैधानिक राख्न सफल छन् । अझ यसरी लाइसेन्स ओगट्नेहरू नै देशमा लगानी मैत्री वातावरणको अभावको राग अलाप्ने गर्छन् ।

रोयल्टीबाट राज्य वञ्चित क्षमताका लाइसेन्सहरूको आधाले मात्र बिजुली उत्पादन गरे पनि नेपाली जनताले लोडसेडिङको मार खेप्नुपर्ने थिएन । देशको औद्योगीकरणका लागि मनग्गे बिजुली उत्पादन भएर देशभित्रै रोगजारी सिर्जना भएर नेपाली युवाले विदेश पलायन भएर आर्थिक, शारीरिकलगायत यौन शोषणमा पर्नुपर्ने थिएन । शोधनान्तर तथा व्यापार घाटाको कारक पेट्रोलियम पदार्थको पैठारी घटेर राज्य लाभान्वित हुने थियो । साथै राज्यले पनि वाषिर्क ४ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी रोयल्टीस्वरूप राजस्व प्राप्त गर्ने थियो -सञ्चालन अवधिमा आय कर, मूल्य अभिवृद्धि कर आदि तथा निर्माणकालमा भन्सार महसुल, मूल्य अभिवृद्धि कर आदि छुट छ) । तर सरकारी निकायबाट वितरित लाइसेन्सको तुलनामा अत्यन्त न्यून मात्र कार्यान्वयन भएकाले नेपालले चौतर्फी नोक्सानी बेहोरिरहेको छ ।

यस पृष्ठभूमिमा नयाँ कार्यविधिको दफा -३) को उपदफा -७) बमोजिम विद्युत् विकास विभागमा दर्ता भएका १० मेगावाटभन्दा बढी जडित क्षमताका सर्वेक्षण अनुमतिपत्रका लागि परेका सम्पूर्ण दरखास्तहरू रद्द गरिएको सूचना २०६८ भदौ ८ मा कान्तिपुरमा प्रकाशित गरेर ऊर्जा मन्त्रालयले कार्यविधि कार्यान्वयनमा तदारुकता देखाएको छ । तर समस्या लाइसेन्सका लागि परेका दरखास्तहरूले सिर्जना गरेको नभएर, जारी भएका लाइसेन्सहरू कार्यान्वयन गर्ने हैसियत नभएकाहरूको कब्जामा भएकाले हो । आयोजना कार्यान्वयन गर्ने क्षमता भएकासँग लाइसेन्स नभएको र लाइसेन्स भएकाहरूसँग कार्यान्वयन गर्ने क्षमता नभएको अवस्था छ । यही कारणले बजारमा लाइसेन्स थुपि्रए पनि विद्युत् उत्पादन हुन नसकेको बुझ्नु जरुरी छ ।

कार्यविधिको दफा ४ मा ऊर्जा क्षेत्रसँग सम्बन्धित सार्वजनिक पदमा बहाल रहेका पदाधिकारी, निजको परिवारका सदस्यले लाइसेन्सका लागि दरखास्त दिन वा संस्थापकको रूपमा कुनै कम्पनीमा लगानी गर्न नसक्ने व्यवस्था गरेको छ, जुन प्रशंसनीय छ । तर गहिरिएर हेर्ने हो भने कार्यान्वय नभई ओगटिएका लाइसेन्सहरूमध्ये आधाभन्दा बढी ऊर्जा क्षेत्रसँग सम्बन्धित सार्वजनिक पदमा बहाल रहेका पदाधिकारीको प्रत्यक्ष-परोक्ष नियन्त्रणमा छ र यिनै व्यक्तिहरू लाइसेन्स ब्यापारमा बढी संलग्न हुने गर्छन् । त्यसकारण यस्ता लाइसेन्सहरू तत्काल खारेज गर्नुपर्छ । नत्र लाइसेन्स नपाइसकेका दरखास्तहरू मात्र खारेज गर्दा तात्त्विक सुधार हुन्न ।

न्यून जडित क्षमतामा निहित धोका विश्व बैंकको वित्तीय सहयोगमा प्राधिकरणले हिमालयन पावर कन्सल्ट्यान्ट्सलाई गराएको अध्ययन प्रतिवेदन -१९८९ मा प्रकाशित) अनुसार माथिल्लो कणर्ालीको आयोजना-स्थलको उपयुक्त क्षमता ४ हजार १ सय ८० मेगावाटसहित जलाशययुक्त आयोजना हो । उक्त प्रतिवेदनको स्पष्ट ठहर छ कि यो आयोजना-स्थललाई नदीको प्रवाहमा आधारित गरेर न्यून जडित क्षमतामा कार्यान्वयन गरिएमा पानीको बहुआयामिक लाभबाट नेपाल वञ्चित हुनेछ । यसलाई बहुउद्देश्यीय आयोजनाको रूपमा कार्यान्वयन गरिएमा १५ लाख हेक्टरमा सुख्खायाममा सिँचाइ, खानेपानी, मत्स्यपालन, पशुपालन, औद्योगिक उपयोग आदिका लागि मनग्गे पानी उपलब्ध भएर सुदूरपश्चिमाञ्चल र मध्यपश्चिमाञ्चलको कायाकल्प हुन सक्छ । साथै दैलेखको पाल्टडादेखि बर्दियाको भजनीसम्म झन्डै २ सय किलोमिटर जलमार्ग निर्माण भएर वैकल्पिक यातायातको विकास मात्र नभएर ढुवानी लागतसमेत ९५ प्रतिशतले घटेर त्यस भेगका जनता लाभान्वित हुने अवस्था छ ।

तर जडित क्षमता ३ सय मेगावाट मात्र हुने गरेर नदीको प्रवाहमा आधारित आयोजनाको रूपमा लाइसेन्स जारी गरिएर ९ सय मेगावाट क्षमता हुने भनिएको छ । पूर्ण क्षमतामा कार्यान्वयन भएको भए रोयल्टी मात्रै पनि वाषिर्क ३ अर्ब ८२ करोड रुपैयाँ नेपालले आर्जन गर्नेमा ९ सय मेगावाट मात्र बनाइँदा रोयल्टीस्वरूप ७५ करोड रुपैयाँ मात्र प्राप्त हुने अवस्था छ ।

जलस्रोतबाट अधिकतम लाभान्वित हुन नेपालको हितमा उच्चतम दोहन सुनिश्चित गर्ने गरेर लाइसेन्स जारी हुनुपर्नेमा मतभेद हुने अवस्था छैन । तर जति क्षमताका लागि दरखास्तवालाले माग्यो त्यति मात्रैको लाइसेन्स जारी गरिएर आयोजना कार्यान्वयन गर्ने विद्यमान परिपाटीले गर्दा जलस्रोतको अधिकतम दोहन गरिएर समुचितरूपमा नेपाल लाभान्वित नहुने अवस्था बनेको छ । यस्तोमा यो कार्यविधिले कम क्षमता तथा अनुपयुक्त -जलाशययुक्त हुनुपर्नेमा नदीको प्रवाहमा आधारित) आयोजनाका लागि जारी भएका सर्वेक्षण लाइसेन्सहरू नेपालको हितमा सुधार गर्ने अथवा खारेज गर्ने व्यवस्था गर्नुपथ्र्यो, तर यता पनि दृष्टि पुगेको देखिएन ।

ओझेलमा नेपालको आवश्यकता माथिल्लो कणर्ाली एकदमै कम लागतमा कार्यान्वयन हुने आयोजना हो । यसबाट अधिकतम सुलभ दरमा बिजुली उत्पादन हुनेहुनाले यस्तो आयोजनालाई विश्वमै दुलर्भ मानिन्छ । यस्तै प्रकृतिको अर्को आयोजनास्थल दक्षिण अमेरिकी मुलुक कोलम्बियामा मात्र छ । तर यो आयोजनालाई निकासीमूलकको रूपमा अगाडि बढाइँदै छ- सस्तो बिजुली भारतमा अनि संकट निवारण गर्न भन्दै महँगोमा आयात गर्नुपर्ने स्थिति विकास गर्दै । हुन त नेपालमा मनग्गे बिजुली खपत गरेर उच्चस्तरमा औद्योगीकरण, यातायातलाई विद्युतीकरण, कृषि प्रशोधनलगायत सिँचाइ, भण्डारण आदिमा बिजुलीको सघन उपयोग भइसकेको अवस्थामा बढी बिजुली निकासी नै गर्ने हो । तर प्राधिकरणद्वारा प्रकाशित तथ्यांकअनुसार ४० प्रतिशत जनताको मात्र बिजुलीमा पहुँच भएको र यसरी पहुँच पुग्नेहरूले वाषिर्क प्रतिव्यक्ति खपत २ सय ४२ युनिट मात्र भएकाले -समृद्ध देशका नागरिकले १० हजार युनिटभन्दा बढी खपत गर्छन्) निकासी निर्विकल्प होइन । यस्तोमा दरखास्तवालाले निकासीमूलक बनाउँछु भनेकोमा नेपालको आवश्यकतालाई उपेक्षा गरेर तद्नुरूप लाइसेन्स जारी गर्ने परिपाटी नेपालको हितमा छैन । त्यसैले कार्यविधिले देशको आन्तरिक खपतलाई प्राथमिकीकरण गरेर बचेउब्रेको बिजुली निकासी गरिने गरेर लाइसेन्स दिनुपर्नेमा विवेकशून्य तरिकाले लाइसेन्स दिने परिपाटीलाई यस कार्यविधिले सच्याउन सकेको भए यो कार्यविधि नेपालको उच्चतम हितमा बनेको ठहर्ने थियो । तर दुर्भाग्यबस त्यसो हुने सकेन ।

दरखास्तवालाहरूले नभएर लाइसेन्स ओगट्नेहरूले लाइसेन्सको ब्यापार/चलखेल गरेको हुनाले विद्यमान ५ सय २५ वटा लाइसेन्सको अवस्था पुनरावलोकन गरेर कुपात्रको हातमा परेका, न्यून क्षमतामा जारी भएका, उपयुक्त आयोजनाका लागि जारी नभएका -जलाशययुक्त हुनुपर्नेमा नदीको प्रवाहमा आधारित बनाइएका) समेत मुलुकको हितमा जारी नभएका लाइसेन्सहरू तत्काल रद्द गरेर अगाडि बढ्नुपर्नेमा विवाद हुन सक्दैन । तर यो कार्यविधिमा यस्तो केही गर्ने लक्ष्य लिइएको छैन, लक्षित गरिएका कामसमेत नहुने पृष्ठभूमिमा धेरै अपेक्षा गर्ने अवस्था रहेन ।

विद्युत् ऐन, २०४९ को दफा ४ को उपदफा -२) मा 'सर्वेक्षण अनुमतिपत्रको हकमा' दरखास्त परेको मितिले 'तीस दिनभित्र' 'दरखास्तवालालाई अनुमतिपत्र दिनुपर्नेछ' भन्ने बाध्यात्मक व्यवस्था छ । यो दफाअन्तर्गत आवश्यक कागजातसहित दरखास्त दिएपछि ३० दिनभित्र स्वतः लाइसेन्स दिइनुपर्छ, अन्यथा गर्न मिल्दैन । सर्वेक्षणका लागि लाइसेन्स प्रतिस्पर्धाको आधारमा प्रदान गर्ने ऐनमा व्यवस्था छैन र दरखास्तवालाले प्रतिस्पर्धामा जानुपर्ने व्यवस्थाको परिकल्पना गरिएको छैन । यस्तो ऐनको व्यवस्थाको प्रतिकूल तथा ऐनसँग बाझिने गरेर यो कार्यविधि जारी भएको हुनाले असंवैधानिक छ र कार्यान्वयन गर्न मिल्दैन । यस सम्बन्धमा कुनै पनि सरोकारवालाले सर्वोच्च अदालतमा रिट निवेदन दिएमा यो व्यवस्था तत्काल खारेजीमा पर्नेछ ।

प्रतिस्पर्धाको आधारमा सर्वेक्षणका लागि लाइसेन्स प्रदान गर्ने परिपाटी कसै गरेर पनि गलत होइन, यो एउटा सकारात्मक प्रयास हो । संसद्बाट जारी ऐनमा नभएको प्रतिस्पर्धाको प्रावधान मन्त्रालयबाट लागू हुने कार्यविधिमा उल्लेख गरिँदा कार्यान्वयनमा अनावश्यक व्यवधान खडा हुनेछ । त्यसकारण विद्युत् ऐनमा नै संशोधन गरेर प्रतिस्पर्धाको व्यवस्था गरिनुपर्छ ।



प्रकाशित मिति: २०६८ भाद्र २० ०८:४०

Sunday, August 28, 2011

नेपालका ३५औ प्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराई

नेपालका ३५औ प्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराई
इतिहास कसरि कहाँ पुग्छ कसलाई के थाह ? वाल्यकालमा भविष्यका त्यस्ता संभावनाको कसलाई के अड्कल ? हेर्नुस त, गोरखाको त्यो बिकट ठाउँमा जन्मेको यो फुच्चे केटो अहिले प्रधानमन्त्री बन्यो भन्दा अचम्म लाग्दैन त ? हो यो फुच्चे केटो अहिलेको बाबुराम भट्टराई । देशको सबैभन्दा शक्तिशाली पदमा । जीवनमा कहिल्यै दोस्रो नबनी सधैं सबैलाई उछिनेर प्रथमका प्रथम बनेको त्यहि पहाडको केटो । नेपालका३५औ प्रधानमन्त्रीको गरिमामय इतिहाँस लेखाउन सफल डा. बाबुराम भट्टराईको जन्म विसं २०११ असार ४ गते (सन् १९५४ जुन १८) मा गोरखा जिल्लाको खोप्लाङ गाविसमा पिता भोजप्रसाद भट्टराई र माता धर्मकुमारी भट्टराई कोखबाट भएको हो। किसान परिवारमा जन्मनु भएका डा भट्टराई यसअघि एमाओवादीका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालको नेतृत्वमा बनेको सङ्घीय गणतन्त्र नेपालको पहिलो सरकारको अर्थमन्त्री हुनुभएको थियो।
औपचारिक अध्ययनमा सधैं प्रथम स्थान हासिल गर्न सफल डा भट्टराईले बाल्यकालमा अनौपचारिक शिक्षा गाउँकै सेवानिवृत्त सैनिक भक्तबहादुर भुजेलबाट हासिल गर्नुभएको थियो भने औपचारिक शिक्षा २०२० सालमा गोरखा जिल्लाकै लुइँटेल गाउँको अमरज्योति जनता हाइस्कुलमा तीन कक्षाबाट सुरु गर्नुभएको थियो। उहाँ २०२६ सालको एसएलसी परीक्षामा देशभर सर्वोत्कृष्ट (बोर्ड फस्ट) हुनुभएको थियो।
उच्चशिक्षाका क्रममा अमृत साइन्स कलेज, काठमाडौँमा विज्ञान विषयको अध्ययन थाल्नुभएका उहाँले २०३४ सालमा कोलम्बो प्लानअन्तर्गत भारतको चण्डीगढबाट आर्किटेक्ट विषयमा स्नातक गर्नुभयो। २०३६ सालमा नयाँ दिल्लीबाट स्कूल अफ प्लानिङ एण्ड आर्किटेक्चरबाट भट्टराईले सहरी र क्षेत्रीययोजना विषयमा स्नातकोत्तर गर्नुभयो।

उहाँले नयाँ दिल्लीको जवाहरलाल नेहरु विश्वविद्यालयबाट ‘द नेचर अफ अन्डरडेभलपमेन्ट एण्ड रिजनल स्ट्रक्चर अफ नेपाल’ विषयमा शोधपत्र लेखी विद्यावारिधि (पिएचडी) उपाधि हासिल गर्नुभयो।
दिल्ली बसाइको क्रममा उहाँको विवाह नेपालका राजनीतिक व्यक्तित्व धर्मरत्न यमीकी छोरी आर्किटेक्ट हिसिला यमीसँग भयो।
सानैदेखि राजनीतिक गतिविधिमा चाख राख्नुहुने डा भट्टराई भारत बसाइका क्रममा २०३४ सालमा अखिल भारत नेपाली विद्यार्थी सङ्घको संस्थापक अध्यक्ष बन्नुभयो। भारतमै उहाँले बिपी कोइराला, तुलसीलाल अमात्य, मोहनविक्रम सिंह, ऋषिकेश शाहलगायतका राजनीतिक नेताहरुसँग सम्पर्क गर्नुभएको थियो।
२०३७ सालमा नयाँ दिल्ली भ्रमणमा आएका तत्कालीन राजा वीरेन्द्र शाहलाई कालोझण्डा देखाएको आरोपमा भारतीय प्रहरीले पहिलो पटक उहाँलाई पक्राउ गरेको थियो।
सुरुमा उहाँको झुकाउ नेपाली काँग्रेसतिर भए पनि पछि २०३८ सालमा उहाँ मोहनविक्रम सिंहमार्फत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको सदस्य बन्नुभएको थियो। अखिल भारत नेपाली एकता समाजमार्फत उहाँले भारतमा रहेका प्रवासी नेपाली कामदारलाई सङ्गठित गर्ने कार्यमा सक्रियतापूर्वक लाग्नुभएको थियो।
डा भट्टराई २०३४ देखि २०४३ सालसम्म भारतबाट प्रकाशित हुने ‘जनमानस’ र ‘नेपाली एकता’ पत्रिकाका सम्पादक हुनुहुन्थ्यो भने २०४३ देखि २०४८ सालसम्म उहाँ ‘झिल्को’ मासिक पत्रिकाका प्रधानसम्पादक हुनुभएको थियो।
२०४३ सालमा नेपाल फर्केपछि उहाँ पार्टीको पूर्णकालीन सक्रिय सदस्य बन्नुभएको थियो। पञ्चायतकालमा उहाँ २०४३ साल र २०४६ सालमा दुईपटक गिरफ्तारीमा पर्नुभयो।
पञ्चायती शासन विरुद्धको जनआन्दोलनका बेला उहाँ संयुक्त राष्ट्रिय जनआन्दोलनका केन्द्रीय प्रवक्ता हुनुहुन्थ्यो। संयुक्त राष्ट्रिय जनआन्दोलन नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (मसाल), सर्वहारावादी श्रमिक सङ्गठन र अन्य वामपन्थी पार्टीहरुको गठबन्धन थियो।
बहुदलीय प्रजातन्त्र स्थापना भएपछि २०४७ सालदेखि उहाँको राजनीतिक क्रियाशीलता अझ बढ्यो। उहाँको आफ्नै शब्दमा २०४७ पछि जीर्ण र अशक्त संसदीय व्यवस्थाका कमजोरी र सीमा विरुद्ध उहाँको आन्दोलन जारी रह्यो। यसैक्रममा २०५१ सालमा तत्कालीन सरकारले समेत उहाँलाई गिरफ्तार गरेको थियो।
२०४८ साल यता डा भट्टराईले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकता केन्द्र) र पछि नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माआवादी)को पोलिटब्युरो सदस्यका रुपमा नेपालमा क्रान्तिकारी कम्युनिष्ट आन्दोलनको खाका कोर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नुभयो। उहाँ संयुक्त जनमोर्चाको अध्यक्ष पनि रहनुभयो।
जनयुद्धको समयमा २०५२ देखि २०६३ सालसम्म भूमिगत रही उहाँले विभिन्न मोर्चामा क्रान्तिको नेतृत्व गर्नुभयो।
२०५९–६० मा सरकारसँग शान्तिवार्ताका लागि उहाँले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी) को वार्ताटोलीको नेतृत्व गर्नुभयो। उहाँलाई २०६२–६३ को संयुक्त जनआन्दोलनका एक योजनाकारका रुपमा लिइने गरिएको छ। उहाँ २०६३ सालमा हस्ताक्षर भएको बृहत् शान्ति सम्झौताका मुख्य वार्ताकार पनि हुनुहुन्छ।
२०६४ सालमा भएको ऐतिहासिक संविधानसभाको चुनावमा आफ्नै जन्मथलो गोरखाबाट उठनुभएका डा भट्टराई निर्वाचित सभासद्मध्ये सबैभन्दा बढी मत ल्याउन सफल सभासद् हुनुहुन्छ।
उहाँ नियमितरुपमा पत्रपत्रिका मार्फत विचार सम्प्रेषण गरिरहने एक सक्रिय लेखकका रुपमा पनि परिचित हुनुहुन्छ। उहाँका नेपाली भाषामा लेखिएका १० र अङ्गे्रजी भाषामा लेखिएका चार वटा पुस्तक प्रकाशित छन। उहाँ एक छोरी मानुषीका पिता हुनुहुन्छ।
डा बाबुराम भट्टराइ प्रधानमन्त्रीमा चुनिए । यहिखेर भन्न मिल्छ, ढिलो चाँडो जनताको मतको कदर भएको छ । पूरा भएको छ जनचाहना । जनताको आशाको सानो घिटघिटे आशाले मूर्त रुप पाएको छ । तर यत्तिमै जनताका आशा पूरा हुने होइनन् । जनताले त आफ्ना आशा पुरा गर्छन् कि ! देशका समस्या यीनले बुद्दीमत्ता ढंगले हल गर्न सक्छन् कि भन्ने आशाले यीनलाई कुर्सीमा हेर्न चाहेका हुन् । तर सहज भने पक्कै छैन । अब यीनको एक खाले वास्तविक परिक्षा हुने छ ।
यो परिक्षामा उनी गुल्टिए भने उनी मात्रै गुल्टिँदैनन् देशपनि गुल्टिने छ अर्को बल्ड्याङ । जनताका आशा, भरोसा, चाहना, शान्तिको कामनापनि गुल्टिने छ । नेकपा (माओवादी) पार्टी प्रतिको आशा, भरोसा र लोकप्रियतापनि अझै अग्लो भिरबाट गुल्टिने छ । तर अहिलेको चुनौतीपूर्ण अवस्थामा अलिकति गतिलो काम गरेर देखाउन सके मात्रै भनेपनि सारा आशा र भरोसा उल्टिएर आउने छन् । माओवादीप्रति जनताले गरेको पहिलेको विश्वास उल्टिएर फेरी सोहोरिने छ । संविधान सभाको निर्वाचनमा जनताले दिएको विश्वास फेरी उल्टिएर आउने छ । यसको अर्थ एनेकपा (माओवादी) लाई फेरी पहिलेकै लोकप्रियता र आशाको केन्द्रमा उनले पुर्‍याउने छन् । उनले साहसका साथ यस्तो काम गर्नुपर्‍यो कि कम्तिमा बाबुरामले गतिलो काम गरेको थियो तर अरु पार्टीले गर्न दिएनन् भन्ने देखाउन सक्नुपर्‍यो जनताले प्रत्यक्ष देख्ने, भोग्ने र अनुभूति गर्नेगरि । यत्ति गर्न सके भनेपनि उनले माओवादी पार्टीलाई उल्ट्याएर ल्याउने छन् जनताको विश्वास जित्न ।
चुनौती यति धेरै छन् की उनको जति प्रशंसा गरेपनि सहज देखिन्न । किनभने पहिलो चुनौती त उनैको पार्टीभित्र हुने छ । बाबुराम शक्तिमा पुग्लान् र तर मारौंला भन्ने निकै छन् । प्रचण्ड र बैध्य पक्षलाई मिलाएर लैजानै उनको लागि सजिलो छैन । अलिकति छिस्रिक्क भयो कि उनैको पार्टीमा उनलाइ असहयोग गर्ने संभावना चर्कै छ । उनी असफल भए भने अब माओवादीमा कोहि छैन । सब उस्तै हुन् । कसैले गर्न सक्दैन भन्ने निराशा पैदा हुन्छ जनतामा ।
कम्तिमा उनले सरकारलाई मितब्ययी बनाए, शान्ति र संविधानका लागि वार्ता र छलफलबाट सहमतीको प्रयस गरे भने उनी सफल देखिने छन् । शान्ति र संविधानका लागि मुख्यगरि आफ्नो पार्टीमा चित्त बुझाएर प्रतिपक्षी दललाई विश्वासमा लिए र संविधान बनाउन एकजूट पार्न सके भने उनी सफल हुने छन् । उनले आफ्नो पार्टीलाई जनताको मनमा दह्रोसित स्थापित गराउने छन् । उनको यतिखेरको अवस्था, परिक्षा भनेको देश, आफू, आफ्नो पार्टीलाई गुल्ट्याउने कि गुल्टिन लागेको अवस्थालाई उल्ट्याउने भन्ने चुनौती हो । डा. बाबुरामलाइ हाम्रो हार्दिक शुभकामना!!

Saturday, August 13, 2011

आइफल टावरबाट पेरिस हेर्दा

आइफल टावरबाट पेरिस हेर्दा
रामहरि पौड्याल
भरतपुर १२/१९३, चितवन

पेरिस मुस्कुराएथ्यो रङ्गै रङ्गमा मनभरि डा तारानाथ शर्माको नेपाली कितावलाई घनश्याम पौड्याल गुरुले बर्णन गर्दा।लाग्थ्यो पेरिसै पुगे जस्तो त्यतिबेलै बालकुमारी स्कुल पढ्दै।चिल्ला सडकहरुमा सलल बगेका लामबद्ध कारहरु-----।मेरो किशोरवयमा परेको त्यो अमीट छाप एउटा अशल गुरूको प्रभाव थियो।।मोनालिसा,ळियो नार्दो दा भिन्ची र लुभ्र दरबारको बारेमा गुरुका बर्णन नै काफी थिए।जीवनमाकहिल्यै पेरिस पुगिने कल्पना थिएन। जीवनरूपी यात्रामा निस्किएको यायावरका सामू अकल्पनीय यात्राहरु आइपर्दा रहेछन् देश विदेशका अनेकौ।

नेपालदेखि नातिनी प्रेरणालाई हेर्न पाल्नु भएका सासू ससूराज्यू लन्डन आएका बखत हाम्रो पेरिस यात्राले साकार रुप लिएको थियो। धेरै दिनदेखिको प्रतिछापछि १४ मे २००५ को बिहान झिसमिसेमै हामी निस्किन्छौ पेरिसकालागि । लन्डनको वाटर लू स्टेसनबाट मात्र तीन घन्टा पैतालिस मिनेटको यात्रा थियो पेरिस ।हाम्रो यात्रामा मेरी पत्नी प्रेजा,छोरी प्रेरणा,सासू,ससूराज्यू लगायत खरेल दम्पती गोबिन्द र पबित्रा, उहाँहरुका उत्तराधिकारी निरज र नरीसा सम्मिलित थियौँ।सबैका मनमा उत्साहा र कौतुहलता व्याप्त थियो। कल्पनाको पेरिस,यूरोपको सुन्दर महानगरी पुग्ने र चुम्ने लालसाले आँखाहरु रोमान्चित भइरहे सबैका बाटाभरिनै।
यूरोस्टार आफ्नो गतिमा कुदिरहेछ हरियाली रमणीयताले यात्रालाई जीवन्त बनाइरहेछ । यात्रुहरु सबै आफ्नै धुनमा छन् ।वातावरण शान्त छ। आफ्नै तनमयमा रमाइरहने यिनीहरुको बिशेषता हो। प्रेरणा रमाइरहि छे ट्रेनका झ्यालबाट हेर्नु पर्ने उस्लाई समेत । खेलौना जस्तै ऊ आकर्षणको केन्द्र। लव्ली गर्ल।गर्जिएस्।व्यूटीफूल सबैले भन्दै रहे बाटाभरि नै। इङ्लिस च्यानल पेरिस र लन्डन जोड्ने सेतु।समुन्द्र भित्र ट्रेन कुदिरहेको जानकारिले हामीहरुलाई लोभ्याउँछ। २५ मिनेटको सुरुङ्गे अँध्यारोपछि फेरि नयाँ उज्यालो फ्रान्सको धर्तीले हाम्रो स्वागत गर्छ।उर्बर र हरित फ्रान्सका ठूलाठूला फाँटहुदै हाम्रो ट्रेन कुदिरहेछ।बेलायत र फ्रान्सको बान्किको अन्तर पैलाउदैछ हाम्रो टोली। मिहेनत र परिश्रमले सिन्चेपछि धर्ती फल्दो फूल्दो रेछ।

हाम्रो गन्तव्य पेरिसले हामीलाई पानीले स्वागत गर्यो। झम झम रूज्ने झरिमा हामी अघि बड्छौ पेरिस स्टेसनमा लिन आउनु भएका मित्रलाल सापकोटाजीको नेत्रित्वमा।पानीले रोकिने छाँट नदेखाएपछि मित्रले छाता किन्दिनु भो सबैलाई।पेरिसको परदेशमा यति धेरै माया।हाम्रो यात्राको सौभाग्य थियो।निरज, नरीसाका मामा उहाँ हामी सबैका मामा भइरहनु भो तीन दिने पेरिस बसाइ भरिनै। पेरिसको नोर्डे स्टेसनको वरिपरि देखेएका बग्रेल्ती इन्डियन-श्रिलन्ङ्कन सपहरुले हामीहरुलाई रमाइलो थपिरह्यो। यूरोप नै पुगेपनि हामीलाई भने आफ्नै स्वाद र आफ्नै पनमा रम्ने बानी।लन्डन,पेरिसमा साडी,कुर्ता,समोसाको पसल इन्डियन भाइहरुको हाम्रालागि एउटा पाठ। पेरिसको साँझ।झिलीमिली बत्ती र तिन्ले फाल्ने उज्यालोको चर्चा।फराकिला बाटाहरुमा लामबद्ध कुद्ने कारहरु।सफा पेरिससँग हाम्रो आफ्नो देशको तुलना।हाम्रो पेरिस घुम्दैगर्दा निस्कने गफ।पेरिसको मेट्रो ट्रेन,दुईतले टुरिष्ट बस,फ्रेन्चहरुको अङ्गरेजी बहिष्कारले पार्ने भाषिक समस्या सबैलाई प्रेमपूर्वक स्वीकार्दै हाम्रो टोली यूरोप भ्रमणमा
तन्किरहेछ।
कलात्मक घरहरू, सुन्दर बागबगैचाहरू, फराकिला चोक र गल्लीहरूमा बनाइएका विशाल स्मारक र पार्कहरू।जताहेर्यो उतै फोटो खिचूँ खिचूँ लाग्ने रङ्गिन द्रिश्यहरु।यी सबैलाई मात्र तीनदिनमा हेरिसक्नुपर्ने हाम्रो बाद्ध्यता।समयको पावन्दि। यूरोपको महङ्गि।तथापि हामी उत्साही छौ यात्रामा।मनभित्रको उमङ्गले उचालिदै र तनभित्रको उत्साहले आकासिदै हामीहरू कुदिरहेकाछौ। पेरिसको मुटु मानिने फराकिला सडकहरुमा दोहोरो लामबद्ध कटिङ्ग मिलाइएका रुखहरु हरित सुन्दरतामा चम्किएका छन्।मानिसहरुको घुइचो छ पैदल यात्रामा।तिनै भिडमा भिन्न लाग्ने हामीहरू।

सुनेको पेरिस,कल्पनाको पेरिस र आँखाअगाडिको पेरिसमा पाइने भिन्नतालाई केलाउँदै बुवाले भनसिन्छ-“खोइ सडक त टल्केननी अनुहारै देखिने गरि ज्वाईसाहेब।’’ हरेक कुरा सोचेजस्तो लाग्दैनन् जीवनमा।देख्नु र सुन्नुको भिन्नता हो यो।यधपि पेरिसको सुन्दरतालाई चुनौती हाम्रो बार्तालापको अँसले दिन सक्दैनथ्यो। काठमाण्डौले पेरिसलाई जीवनमा खै कैल्यै भेट्ला र?देश दुख्छ तुलनामा।विकाश,प्रगति र मान्छेहरुको समग्र जीवनस्तरले हामीलाई द्रवित बनायो।“हैन यी हाम्रा नेताहरूले के हेर्छन विदेशमा खै?’’मुवाको सोझो प्रतिक्रिया।

हाम्रोटोली उत्साहाबर्दकरुपमा पेरिसको सुन्दरतालाई पिइरहेछ।पैदलै हिडेपनि थकाइ महसुस नहुदो रहेछ जिग्यासू पर्यटककालागि।लगभग तीन किमिको दूरीपछि धेरै रमाइला चोक,आकर्षक मोनुमेन्ट र सुन्दर पार्कहरुलाई छिचोल्दै हामी एतिहासिक कला र सँस्किरितिले सजिएको भब्य सँग्रालय लूब्र दरबारको परिसरमा पुग्छौ।समय थोरै हेर्नुपर्ने सिङ्गै बिशाल कला सँग्रालय।लामो भिडमा लामबद्धभएर हामी पालो पर्खिन्छौ।मनभित्र खुसी र आतुरी मोनालिसालाई भेट्ने। कलाको राजधानी मानिने पेरिस र त्येसको मुटु लुब्र दरवार।हामी छिटो छिटो आँखा दौडाइ रहेछौ।कला र सँस्क्रितिका बारेमा त्यतिधेरै थाहा नभएपनि त्यहाँ सजाइएका बहुमुल्य पेन्टिङहरु,कलात्मक बस्तुहरु र त्यस्को भब्य सँग्रह देख्ने जोसकसैलाईपनि आकर्षित गर्दछ।मान्छेहरु लामबद्ध भएर कला र सँस्क्रितिका बारेमा अध्ययन गरिरहेछन्।कालखण्ड मिलाएर राखिएका भब्य सँग्रालयका हरेक चिज अनुसन्धान र अद्ध्ययन गर्न चाहने जिग्यासुका लागि एउटा महाविध्यालय नै हो।
मान्छेहरुको अलि ठूलो भिड क्यामेरा र मुवि क्यामेरा चलाउन ब्यस्त देखिन्थे।फ्ल्यास लाइटको बाडि चलिरहेको थियो।हामी पनि तेतै लाग्यौँ त्यो भिड मोनालिसालाई भेट्नेहरुको रेछ।हिजोसम्म कौतुहलता र कल्पनाको मोनालिसा,किताबका पानाहरुमा,पोस्टकार्डका चित्रहरुमा सिमित मोनालिसाको बिम्ब।आज आँखा अगाडिको मोनालिसा,लुब्र दरवार भित्रको बहुमुल्य चित्रक्रिति।त्यसलाई देख्न पाउने भाग्यमानी हामी।गर्वले छाती फुलाउदैँ हामीपनि क्यामेरामा कैद गर्छौ प्यारो मोनालिसालाई पोज पोजमा भोक मेटिने गरि। हेर्दा सामान्य नै लाग्ने यस चित्रक्रितिका कति प्रति पोस्टकार्ड बने,कतिप्रति तस्बिर बने त्यो सँख्याले करोड नाग्ला। धेरै लेखिए र लेख्दै छन् अझै मोनालिसाका फ्यानहरु।लियोनार्दो दा भिन्ची अमर छन् मोनालिसासँगै।
लुब्र दरवारको परिक्रमा सकेर हामी हानिएका छौ आइफल टावरतिर।थकाइ लागेपनि पेरिसको रमाइलोमा हामी लोभिएकाछौ।वाउ! आइफल टाबर।हिजोसम्म कितावका पानाहरुमा,रोमान्चकता र काल्पनीकतामा मात्र सिमित रहेको आइफल टावर आज हाम्रा आँखा अगाडि छ।हाम्रा द्रिश्य अगाडि छ।हाम्रै स्वागतमा तन्किइरहेछ।मुस्काइरहे छ।मनभित्रको खुसीले म आल्हादित छु।पेरिसमा सपत्नी सपरिबार सयर गर्न पाएकोमा।आइफल टावर साँझमा हेर्दा रमाइलो देखिने तथ्य त्यसको चम्किला बत्तीहरू रहेछन।पेरिसको साँझलाई मनमोहक बनाइरहने आइफल टावरको इलुमिनेसन सिस्टमलाई कौतुहलतापूर्ण नजर लगाइवरि हामी त्यसदिन फर्कन्छौ होटलतिर।भोलि आइफल टावर चड्ने कार्यक्रम साँचेर।

तीनदिनमा पेरिस हेरिसक्नु पर्ने।टुरिस्ट बसको फ्रि टिकट लिन्छौ हामी।दुईतले टुरिस्ट बसको माथिल्लो खुला छतमा रमाइरहेछ हाम्रो टोली।सवै गोराहरुको बीचमा हामी गहुँगोरे नेपालीहरू।पेरिसका सबै पर्यटकीय स्थलहरुलाई समेटने गरि बसहरु कुदिरहेछन। फ्रि टिकट जुनसुकै बसमा चड्न र झर्न पाइने आफ्नो रूचिअनुसार।पेरिसका फराकिला चिल्ला सडकहरू,सफा र स्निग्द वातावरण।दुइतले बसको छतबाट मजालिइरहेका हामीहरू।हातमा पेरिसको नक्सा र मनभरि उत्साह बोकेर घुमिरहे छौ।बसको अडियो सिस्टमबाट हरेक ठाऊँको बारेमा जानकारिले हामीलाई रोमान्चित बनाइरहेछ। जति घुमेपनि घुमिरहूँ जस्तो पेरिसलाई दिनभरि खुला बसको छतबाट हेर्दे हामीहरु आइफल टाबरको परिसरमा आइपुग्छौ। बसले देखाइरहेछ हरेक कोणबाट आइफल टाबरलाई।पर्यटकहरु तस्बिर खिच्न ब्यस्त छन्।घन्य छ आइफलटाबर!कति पर्यटकहरुलाई पागल बनायो आफ्नो मनमोहक सुन्दरताले।कतिलाई ळोभ्याइरहेछ।युरोपभरिकै एउटा इतिहास बनेर खडा छ आइफल टाबर सँसार सामू। आफ्नो स्थापानाको ११७ औ बर्षगाँठ मनाइरहेको आइफल टाबरको निर्माण सन् १८८९ मा भएको थियो।यति सुन्दर टाबरको परिकल्पना गरेर त्यसलाई जीवन्त डिजाइन दिने स्टकचरल इन्जिनियर थिए- गुस्ताभ आइफल। ७०० प्रस्थावित डिजाइनहरुबाट उनको डिजाइन छनोट भएकाले उनकै सम्जनामा टावरको नाम आइफल टावर राखियो।

हामी बसबाट झर्दछौ हानिदै आइफल टाबरतिर।लामो लाइनको पट्यारलाग्दो प्रतीछापनि आइफल टाबर चडने र चुम्ने अभिलाषा सामू केहि लाग्दैन।घन्टौ लामो प्रतीछापछि आइपुग्छ पालो आइफल टाबरको माथि चड्ने।रोमान्चित हामी सबै लिफ्टबाट माथि पुर्याइन्छौ आकासमा। ३१२.२७ मिटर अग्लो आइफल टाबरको छानामा।खुसी र रोमान्चकताको पराकास्ठ।जता हेर्यो उतै रमाइलो।हरित सुन्दरता र सजीवताले सुरम्य धरतीको विशालताले हामी उल्लासित हुन्छौ।कति फराकिलो कति मिलाएर बनाइएको रहेछ पेरिस उचाइबाट बल्ल हामीहरू अनूभूत गरिरहेछौ।फोटाहरुको उपक्रम रोक्नै मनलाग्दैन।जता हेर्यो उतै खिचौ लाग्ने पेरिसको रमणीयता।

आइफल टाबरको सबैभन्दा माथि सँसारभरिका झन्डाहरु र राजधानीको एरियल डिस्टेन्स लेखिएको रहेछ।काठमान्डौ खोज्दै हाम्रा रोमान्चित आँखाहरु।काठमान्डौ ,,,,,माइल।सँगै रहेको नेपालको झन्डा देखाउदै ऊत्साही प्रेजा।त्यहि झन्डालाईसमेत क्यामेरामा कैद गर्न लालायीत म।राष्टियता कति प्यारो हुदो रहेछ? परदेशमा। आइफल टाबर चडनेहरुले सम्जनाकालागि त्यहाका फलामे पिलर र भित्ताहरुमा आफ्ना नाम र मिति लेखेको देखियो बग्रेल्ती।म पनि लेख्छु प्रेजा तम्सिइ। आइफल टाबरको माथि क्याफे,बार छ।आइसक्रिम सप देखि रेष्टुरेन्ट सम्म; ग्यालरि देखि म्युजियम सम्मको सुबिधाले मान्छेको ठूलो भिडलाई आकर्षित गरेको छ। आइफल टावरको चुचुरोलाई एन्टिनाको रुपमा प्रयोग गरेकाछन् फ्रेन्च टेलिविजन र रेडियोले। उक्त एन्टेना सहितको टावरको उचाइ ३२४ मिटर रहेको छ।सुन्दर टावरलाई रातीमासमेत चम्काइ राख्न ६००० वाटका ठूला ४ फ्लूड लाइटहरू र जेनन बल्ब हरू घुम्नेगरि जडान गरिएकाछन्। जस्ले पुरै पेरिसलाई प्रकासित गर्दछन्। हरेक बर्ष ६ मिलियन पर्यटकहरुलाई स्वागत गर्ने आइफल टावर विश्वकै सबैभन्दा धेरै पर्यटकहरुलाई लोभ्याउने आकर्षणको थलो हो।

लाग्दछ बसिरहूँ सधै त्यै सुन्दर चुचुरैमा आइफल टाबरको टाकुरिमै।बिर्सेर सबै साँसारिकता।पिइरहूँ सुन्दरता पेरिस माहानगरीको सिनित्तै। कबितामयी भाबनाहरूले मात्र नचल्ने रहेछ जीवन। जीवनका कैयौँ प्राप्तिहरु चाहेर सधै चाटिरहन नपाइने र नचाहेर सधै साटिरहनै पाइने?जीवनका यस्तै अप्ठ्यारा सत्यहरुलाई आत्मसात गर्दै हामीहरु झर्दै थियौ आइफल टावरबाट मन अमीलो पार्दै। जीवनमा फेरी तिम्रो सामिप्यता मिल्ने हो या होइन?हामी सम्भ्रान्त युरोपेली होइनौ पटक पटक होलिडेमा आइरहने।हामी त दूर देशको नेपाली मात्र कागताली सँयोगले तीन दिनका लागि टप्केका तिम्रो अति चर्चाको भोक मेटनलाई।तिम्रा युरोसँग साटिरहने सामर्थ्य छैनन् हाम्रा सस्ता रुपियाँको। बाइ बाइ आइफल टावर! बाइ बाइ पेरिस माहानगरी!!बाइबाइ सापकोटा बन्धुहरु- मित्र, शालिग्राम र हरि!!!


सम्प्रति: बेलायत